Dayanıqlı su təhlükəsizliyi üçün yeni mərhələ Bakı və Abşeron üzrə 2026 2035 Dövlət Proqramının strateji xəritəsi

Yanvarın 12-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sədrliyi ilə Bakı şəhəri və Abşeron yarımadasında su təchizatı, tullantı və yağış suları sistemlərinin təkmilləşdirilməsinə dair 2026–2035-ci illər üzrə Dövlət Proqramına həsr olunan müşavirə keçirildi. Bu müşavirə təkcə kommunal təsərrüfatın növbəti yenilənməsi kimi deyil, ölkənin su təhlükəsizliyi və şəhər dayanıqlığı baxımından yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Dövlət başçısı çıxışında son 20 ildə icra olunan genişmiqyaslı infrastruktur layihələrini xatırladaraq qeyd etdi ki, elektrik enerjisi, qazlaşma, yollar və bir çox sahələr üzrə əsas məsələlər həllini tapıb. İndi isə Bakı və Abşeron yarımadası üçün ən həssas istiqamətlərdən biri olan su məsələlərinin kompleks şəkildə həlli gündəmdədir.
Proqramın əsas ideyası sadə, amma nəticəsi böyükdür: Bakı şəhəri, onun qəsəbələri, Sumqayıt və Abşeron rayonunu dayanıqlı, fasiləsiz və keyfiyyətli içməli su ilə təmin etmək, eyni zamanda tullantı sularının təmizlənməsini, kanalizasiya şəbəkələrinin genişləndirilməsini və leysan sularının idarə olunmasını yeni standartlara qaldırmaq. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, proqramın 2035-ci ilə qədər icrası nəzərdə tutulur və bu, həm miqyasın böyüklüyünü, həm də işlərin keyfiyyətlə, mərhələli şəkildə görülməsinin vacibliyini göstərir. Lakin vaxtın çox olması yubanmaya əsas verməməlidir: hər mərhələ plan üzrə icra olunmalı, ictimaiyyət mütəmadi məlumatlandırılmalıdır.
İçməli su təminatı baxımından proqramın hədəfləri konkret rəqəmlərlə ifadə olunur. Hazırda fasiləsiz içməli su ilə təmin olunan əhali təxminən 70 faizdirsə, proqramın sonunda bu göstəricinin 95 faizə çatdırılması planlaşdırılır. Sayğaclaşdırma 100 faizə çatdırılmalı, itkilər isə kəskin şəkildə azaldılmalıdır. Çünki mövcud vəziyyətdə itkilərin 40–45 faiz səviyyəsində olması suyun səmərəsiz istifadəsinə, şəbəkələrin köhnəlməsi və idarəetmənin natamamlığına işarədir. İtkilərin azalması təkcə resursların qorunması deyil, eyni zamanda tarif yükünün optimallaşması, xidmət keyfiyyətinin yüksəlməsi və investisiya səmərəliliyinin artması deməkdir.
Proqram çərçivəsində yeni su anbarlarının tikintisi mühüm istiqamətlərdəndir. Bildirildiyi kimi, 30-a yaxın yeni su anbarının inşası nəzərdə tutulur. Bu layihələr mövsümi axınların səmərəli toplanmasına, ehtiyatların artırılmasına və iqlim dəyişmələrinin yaratdığı risklərin yumşaldılmasına xidmət edəcək. Son illərdə qlobal iqlim dəyişikliyi, yağıntıların azalması və temperaturun yüksəlməsi su çatışmazlığı riskini artırır. Bu reallıq fonunda su təhlükəsizliyi yalnız bugünün ehtiyaclarını deyil, gələcək tələbatı da qarşılamalıdır: əhali artır, sənaye inkişaf edir, kənd təsərrüfatının suya tələbatı genişlənir. Deməli, su mənbələrinin qorunması, uçotun tam qurulması və rəqəmsal idarəetmə mexanizmlərinin tətbiqi strateji əhəmiyyət daşıyır.
Ən diqqətçəkən yeniliklərdən biri Abşeron yarımadası üçün duzsuzlaşdırma zavodunun tikintisidir. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, bu layihə ilk dəfə ölkədə həyata keçiriləcək və sırf xarici investisiyalar hesabına icra olunacaq. Dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması həm Bakıya daxil olan su həcmini artıracaq, həm də suvarma üçün əlavə mənbə yaradacaq. Xəzərin suyunun duzluluğunun nisbətən aşağı olması texnoloji və iqtisadi baxımdan bu layihənin perspektivini yüksəldir. Eyni zamanda, Samur–Abşeron kanalının infrastrukturunun inkişafı, Ceyranbatan su anbarının dayanıqlı təminatı və Oğuz–Qəbələ–Bakı su kəmərinin strateji rolu da bir daha ön plana çıxır: bu sistemlər olmasaydı, paytaxtın su qıtlığı daha kəskin formada hiss oluna bilərdi.
Proqram tullantı sularının və yağış sularının idarə olunmasını da prioritet edir. Hazırda kanalizasiya xidməti göstərilən əhalinin təxminən 50 faiz olması müasir şəhər standartları ilə müqayisədə aşağı göstəricidir. Hədəf 95 faizdir. Bu, həm sanitariya təhlükəsizliyi, həm də Xəzər dənizinin çirklənməsinin azaldılması üçün vacibdir. Dənizə buraxılan suların 100 faiz təmizlənməsi tələbi ekoloji məsuliyyətin institusional şəkildə təmin olunmasına yönəlib. Bundan əlavə, Bakının 30 küçəsində yağış sularının idarə olunması üçün yeni kollektor şəbəkəsinin qurulması nəzərdə tutulur. Leysan yağışları zamanı şəhər nəqliyyatının iflic olması kimi problemlər qlobal trend olsa da, şəhərin zəif yerlərinin aradan qaldırılması üçün hədəfli investisiyalar mütləqdir.
Nəticə etibarilə, 2026–2035 Dövlət Proqramı Bakı və Abşeron üçün təkcə kommunal modernləşmə deyil, sosial rifahın yüksəlməsi, ekoloji tarazlığın qorunması və şəhər dayanıqlığının güclənməsi deməkdir. Ən vacibi isə, proqramın uğuru şəffaf nəzarət, mərhələli icra intizamı və ictimai hesabatlılıqla birbaşa bağlı olacaq. İndi prioritet – planı kağız üzərində deyil, real həyatda hiss edilən nəticələrə çevirməkdir.

Azər SÜLEYMANOV,
Yeni Azərbaycan Partiyası Nəsimi rayon təşkilatının sədri