Mərkəzi Asiya Azərbaycan: Regionun geosiyasi xəritəsini dəyişən yeni inteqrasiya modeli TƏHLİL

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətləri son illər klassik ikitərəfli əməkdaşlıq formatını aşaraq daha dərin, institusional və strateji məzmun qazanıb. Bu dinamika yalnız siyasi dialoqla məhdudlaşmır – regionun yeni geosiyasi arxitekturasının formalaşmasının əsas istiqamətlərindən birinə çevrilir. Tarixi, mədəni və mənəvi yaxınlıq üzərində qurulan Azərbaycan–Mərkəzi Asiya əlaqələri bu gün daha böyük siyasi konstruksiyanın təməl elementinə çevrilməkdədir. Bunun məntiqi davamı Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev bir neçə dəfə Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşünə dəvət edilib. Bu gün isə Özbəkistan paytaxtında keçiriən bu mötəbər tədbirdə iştirak edib.

Azərbaycan–Mərkəzi Asiya strateji yaxınlığı yeni mərhələyə yüksəlir

Daşkənddə təşkil olunan 7-ci Məşvərət Görüşünün iclasında iştirak edən Prezident İlham Əliyev bildirib ki, Azərbaycan coğrafi olaraq Cənubi Qafqazda olsa da, intensiv əməkdaşlıq nəticəsində bu gün Mərkəzi Asiya ilə birlikdə qlobal səviyyədə vahid geosiyasi və geoiqtisadi məkana çevrilib: "Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında münasibətlər xüsusi xarakter daşıyır. Bizi çoxəsrlik ortaq tarix, mənəvi və mədəni irs, qardaşlıq, dostluq, həmrəylik birləşdirir. Biz bu əlaqələri nəinki qoruyub saxlamışıq, həm də onlara strateji tərəfdaşlıq xarakterinə malik olan yeni dinamika bəxş etmişik. Son illər yüksəksəviyyəli qarşılıqlı səfərlər müntəzəm xarakter alıb. Son üç ildə mən Mərkəzi Asiya ölkələrində 14 dəfə səfərdə olmuşam. Bu müddət ərzində həmkarlarım ölkəmizə 23 dəfə səfər ediblər. Azərbaycan Mərkəzi Asiya ölkələri ilə müttəfiqlik və strateji tərəfdaşlıq, o cümlədən birgə investisiya fondlarının yaradılması haqqında müqavilə və bəyannamələr imzalayıb. Mütəmadi olaraq keçirilən mədəniyyət günləri, sərgilər, konsertlər xalqlarımızı daha da yaxınlaşdırır, bizim yaxınlığımızı, dostluğumuza verdiyimiz dəyəri nümayiş etdirir”.

Azərbaycan-Mərkəzi Asiya qardaşlığı azad edilmiş ərazilərin bərpasında özünü göstərir

Azərbaycan ərazi bütövlüyünü bərpa etdikdən sonra azad olunmuş bölgələrin dirçəldilməsi prosesində Mərkəzi Asiya ölkələrinin nümayiş etdirdiyi həmrəylik qardaşlıq münasibətlərinin real təzahürü kimi xüsusi önəm kəsb edir. Bu dayanışmanın təməlində Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətlərini birləşdirən ortaq tarixi irs, dil yaxınlığı və dərin mənəvi köklər dayanır. Türk dünyasının birliyini möhkəmləndirən bu mədəni-humanitar əlaqələr mədəniyyət festivalları, ədəbiyyat günləri, incəsənət layihələri və gənclər mübadiləsi proqramları vasitəsilə daha da genişlənir.

Prezident İlham Əliyev azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulmasına dəstək göstərən Mərkəzi Asiya ölkələrinin qardaşlıq jestini xatırladaraq, bunu yüksək qiymətləndirib: “Ölkəmiz öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etdikdən sonra işğaldan azad olunmuş ərazilərin dirçəldilməsi üzrə genişmiqyaslı işlərə başlayıb. Biz bu məsələdə Mərkəzi Asiya ölkələrinin Azərbaycana göstərdiyi qardaş dəstəyini yüksək qiymətləndiririk. Xüsusilə qeyd edək ki, artıq Füzuli şəhərində Mirzə Uluqbəy adına məktəb və Kurmanqazı adına Uşaq İncəsənət Mərkəzi, Ağdamda isə Manas məktəbi fəaliyyət göstərir. Bu, özbək, qazax və qırğız qardaşlarımızın hədiyyələridir. Bu ilin oktyabrında Füzulidə Türkmənistanın qardaşlıq dəstəyinin rəmzinə çevriləcək məscidin təməli qoyulub. Bütün bunlar qardaşlığımızın və həmrəyliyimizin sübutu kimi qədirbilən Azərbaycan xalqının yaddaşında qalacaqdır. Bu gün Azərbaycan və Mərkəzi Asiya Şərqlə Qərb, Şimalla Cənub arasında birləşdirici bənd və körpüdür”.

Azərbaycan Mərkəzi Asiya formatının tamhüquqlu iştirakçısıdır

Mərkəzi Asiya dövlətlərinin Azərbaycanı əməkdaşlıq və məsləhətləşmə formatlarına tamhüquqlu üzv kimi daxil etməsi yeni mərhələnin əsas göstəricisidir. Bu, təkcə siyasi jest deyil, regionun real ehtiyaclarından doğan və dayanıqlı geosiyasi mexanizmə çevrilən addımdır. Bundan sonra Azərbaycan Mərkəzi Asiya çərçivəsində keçirilən dövlət başçılarının məsləhətləşmə görüşlərində daimi iştirak edəcək. Hökumət başçıları səviyyəsində keçirilən platformalarda Azərbaycan rəsmi şəkildə tərəf kimi yer alacaq.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələrinin əməkdaşlıq formatına qoşulması ilə bağlı qərara görə təşəkkürünü bildirən Prezident İlham Əliyev qeyd esib ki, bu qırar region dövlətləri ilə münasibətlərin, sadəcə, tərəfdaşlıq çərçivəsində deyil, dostluq və qardaşlıq ruhunda formalaşdığını bir daha təsdiqləyir.

“Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələrinin əməkdaşlıq formatına qoşulması ilə bağlı qərara görə hörmətli həmkarlarıma təşəkkür etmək istəyirəm. Bu qərar münasibətlərimizin dostluq və qardaşlıq xarakterini bir daha təsdiqləyir, həmçinin, geniş coğrafi məkanda əməkdaşlığın və qarşılıqlı fəaliyyətin möhkəmlənməsinə xidmət edəcəkdir”, - deyə Prezident İlham Əliyev vurğulayıb.

Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında müəyyən fərqli geosiyasi kimliklər mövcud olsa da, hər iki tərəfin yerləşdiyi strateji məkanlar onların əməkdaşlıq potensialını daha da artırır. Azərbaycan həm Cənubi Qafqazın əsas ölkələrindən biri kimi çıxış edir, həm də Mərkəzi Asiya ilə eyni tarix-mədəniyyət mühitinə bağlı Xəzər hövzəsinin ayrılmaz hissəsidir. Bununla yanaşı, ölkəmiz Yaxın Şərq coğrafiyası ilə təmasda olmaqla Qara dəniz hövzəsi ilə də bağlıdır. Bu çoxşaxəli geosiyasi mövqe Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərdə çevik və geniş perspektivli xarici siyasət həyata keçirməsinə imkan yaradır və Prezident İlham Əliyevin müəyyən etdiyi yeni kursla tam uzlaşır.

Bu reallıq Azərbaycanı Mərkəzi Asiya əməkdaşlıq formatına qoşulmağa daha da yaxınlaşdırır və prosesə strateji əsas qazandırır. Sözügedən platforma Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə Azərbaycanın mövcud tərəfdaşlıq və ittifaq münasibətlərini daha da dərinləşdirməyə xidmət edir. Bununla yanaşı, iqtisadi və ticarət əlaqələrinin genişlənməsi, humanitar və mədəni təmasların güclənməsi, eləcə də nəqliyyat-logistika xəttində inteqrasiyanın artması üçün əlavə imkanlar yaradır. Xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafı tərəflərin qlobal ticarət axınlarında daha aktiv rol almasına şərait yaradır.

Yeni geosiyasi mərkəz

Azərbaycan və Mərkəzi Asiya münasibətləri hazırda təkcə strateji tərəfdaşlıqdan ibarət deyil. Bu münasibətlər vahid geosiyasi məkanın formalaşmasına doğru irəliləyən kompleks prosesdir. Yeni inteqrasiya modeli gələcək onilliklər üçün regional memarlığın əsas sütunlarından birinə çevriləcək. Azərbaycanın bu proseslərdə oynadığı rol regionlararası əlaqələri möhkəmləndirir, Mərkəzi Asiyanın Avropaya çıxış imkanlarını genişləndirir, Türk dünyasının siyasi inteqrasiyasını sürətləndirir və Avrasiya məkanında yeni sabitlik elementləri yaradır.

Prezident İlham Əliyev də vurğulayıb ki, Azərbaycan Mərkəzi Asiya ilə sıx əməkdaşlıq sayəsində qlobal əhəmiyyəti artan vahid siyasi-iqtisadi məkana çevrilir: “Azərbaycan Cənubi Qafqazda yerləşsə də, bu gün fəal qarşılıqlı fəaliyyət sayəsində Mərkəzi Asiya və Azərbaycan artıq qlobal miqyasda nüfuzu əhəmiyyətli dərəcədə artan vahid geosiyasi və geoiqtisadi regiondur. Biz müxtəlif beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində uğurla əməkdaşlıq edir, bir-birimizin təşəbbüslərini dəstəkləyir, qlobal və regional problemlərin həllində ümumi yanaşmalar işləyib hazırlayırıq”.

Bu gün Azərbaycan artıq Mərkəzi Asiyadan kənarda dayanan tərəfdaş deyil, regionun inkişaf trayektoriyasını müəyyən edən aparıcı aktordur. Bu reallıq Bakının geosiyasi mövqeyini daha da gücləndirir, bütövlükdə Avrasiya məkanında yeni güc balansının yaranmasına ciddi töhfə verir.