Icma.az
close
up
RU
Qalmaqallı “Magna Carta“nın unudulmuş GERÇƏK HEKAYƏSİ

Qalmaqallı “Magna Carta“nın unudulmuş GERÇƏK HEKAYƏSİ

Icma.az bildirir, Moderator-ə əsaslanaraq Qalmaqallı “Magna Carta“nın unudulmuş GERÇƏK HEKAYƏSİ.

"Magna Carta Libertatum" (orta əsr latın dilində "Böyük Azadlıqlar Xartiyası" deməkdir), adətən "Magna Carta" və bəzən "Magna Charta" ("Böyük Xartiya") olaraq adlandırılan bu sənəd 15 iyun 1215-ci ildə İngiltərə kralı Con tərəfindən Rannimededə Vindzor yaxınlığında qəbul edilmiş kral hüquqlar  xartiyasıdır.

Kral və baronlar arasında razılaşdırılmış "Magna Carta" bəlkə də tarixdə ən çox müzakirə olunan hüquqi sənədlərdən biridir. Əksəriyyət bu xartiyanı müasir demokratiyanın, hüquqi dövlətin və insan hüquqlarının başlanğıcı kimi görsə də, onun həqiqi mahiyyəti, motivləri və təsiri daha mürəkkəb və çoxşaxəlidir.

"Magna Carta" həqiqətən azadlığın simvoludurmu, yoxsa dövrünün siyasi oyunlarının məhsuludur? Bu sənədin az bilinən sirləri hansılardır?

Qeyd edək ki, "Magna Carta" İngiltərə kralı John (Yerusəlimli Yəhya) ilə üsyançı baronlar arasında  əldə olunan razılaşmanın nəticəsi olmuşdur. Kral John tarixdə ən uğursuz və qeyri-populyar monarxlardan biri kimi tanınır. O, Fransa ilə uğursuz müharibələr aparmış, Normandiyanı itirmiş, yüksək vergilər qoymuş və baronları təqib etmişdi. Ən əsası isə, Papa III Innocent ilə münaqişəyə girərək İngiltərəni Roma kilsəsinin lənətinə məruz qoymuşdu.

Baronlar onun mütləq hakimiyyətinə qarşı çıxaraq silahlı üsyan qaldırmış və onu "Magna Carta"nı qəbul etməyə məcbur etmişlər. Maraqlıdır ki, sənəd kralın səlahiyyətlərini məhdudlaşdırsa da, geniş əhali üçün  birbaşa azadlıqlar təmin etmirdi. Bu, əsasən baronların və kilsə liderlərinin maraqlarını qorumaq üçün hazırlanmışdı.

Magna Carta ümumilikdə 63 maddədən ibarət idi və burada əsas prinsiplər bunlar idi:

- Kralın səlahiyyətlərinin məhdudlaşdırılması

- Hər kəsin (o cümlədən kralın) qanun qarşısında bərabər olması

- Məhkəmə proseslərinin qanuni və ədalətli aparılması (habeas corpus ideyasının əsası)

- Fövqəladə vergilərin yalnız baronların razılığı ilə toplanması

- İngiltərə kilsəsinin müstəqilliyi

Onu da bildirək ki, "Magna Carta" dərhal qüvvəyə minməmişdir. Belə ki, Papa III Innocent "Magna Carta"nı dərhal ləğv etmiş və kral John onu imzaladıqdan cəmi 3 ay sonra geri götürmüşdür. Təsadüfi deyil ki, bu, yeni vətəndaş müharibəsinə səbəb olmuşdur. Yalnız Johnun ölümündən sonra (1216-cı ildə) onun oğlu III Henri bəzi dəyişikliklərlə "Magna Carta"nı bərpa etmişdir.

Sizə "Magna Carta" ilə bağlı unikal və ictimaiyyət üçün az bilinən faktlardan bir neçəsini deyim.

Bu sənədin insan hüquqları baxımdan ciddi prinsipial dəyərə malik olduğu vurğulanır. Təbii ki,  buna qarşı deyilik. Hətta ABŞ Konstitusiyasının əsaslandığı bəzi prinsiplər (məsələn, ədalətli məhkəmə prosesi və qanun qarşısında bərabərlik) "Magna Carta"nın ideyalarından götürülüb.

Lakin sözü gedən sənədi həddindən artıq şişirtmək də doğru deyil. Nə qədər təəccüblü də qarşılasanız, deməliyəm ki, "Magna Carta" heç vaxt “azadlıq” sənədi olmayıb! Bu sənədin çox hissəsi yalnız zadəganlar və kilsə liderlərinin hüquqlarını qorumağa yönəlib və sıravi insanlar üçün heç bir birbaşa azadlıq nəzərdə tutmayıb.

"Bəs, o zaman sənəd nəyə görə indi insan haqlarının başlanğıcı kimi  təqdim olunur?" - deyə soruşa bilərsiniz. Əslində bunun səbəbini XVII əsrdə yaşamış hüquqşünasların "Magna Carta"nın bəzi bəndlərini sistematik şəkildə yanlış təfsir etməsində axtarmaq lazımdır. Məhz onlar adı çəkilən sənədi yeni hüquqi ideologiyaların əsasına çevirməyə çalışmışlar.

Təəssüf ki, "Magna Carta"ın orijinalı itmişdir və hazırda onun 4 nüsxəsi qalmaqdadır. İki nüsxə Britaniya kitabxanasında, biri Linkoln Katedralində, digəri isə Salisbury Katedralində saxlanılır. ABŞ-da isə "Magna Carta"nın 1297-ci ildə yenidən təsdiqlənmiş versiyası saxlanılır. Orada bu nüsxənin olması  onu 1980-ci illərdə amerikalı iş adamı Ross Perotun satın alması və daha sonra 2007-ci ildə ABŞ Milli Arxivinə bağışlaması ilə bağlıdır.

Çox yerdə bu sənədin imzalanmasından bəhs olunur. Onu deyim ki, 1215-ci il tarixli həmin sənədin üzərində heç bir imza olmamışdır, həmçinin orada iştirak edən baronlar da öz möhürlərini ona əlavə etməmişlər.

Haqqında söhbət açdığımız sənəd haqda ictimaiyyətə məlum olmayan başqa bir məlumatı da bölüşüm. Belə ki, "Magna Carta"nın mətni ümumiyyətlə, paraqraflara bölünməmiş və maddələr nömrələnməmişdir. Məlumat üçün  deyim ki, bu gün istifadə olunan nömrələmə sistemi ilk dəfə 1759-cu ildə hüquqşünas Sir William Blackstone tərəfindən tətbiq edilmişdir.

Çoxlarının düşdüyünün əksinə olaraq, qeyd edək ki, hazırda "Magna Carta"nın 60 maddəsi hüquqi qüvvəsini itiribdir. Bu gün onun bir neçə maddəsinin hüquqi qüvvəsi qalır. Məsələn, "Habeas corpus" (əsaslı sübut olmadan həbs edilməmək hüququ), "Məhkəmələrin ədalətli olması prinsipi" kimi.

Göründüyü kimi "Magna Carta"nın ideyaları müxtəlif dövrlərdə fərqli məqsədlər üçün istifadə olunub. XVII əsrdə Böyük Britaniya  parlamenti onu kralın səlahiyyətlərini məhdudlaşdırmaq üçün əsas kimi qəbul etsə də, ABŞ-da bu sənəd yuxarıda da toxunduğumuz kimi hüquqi dövlət və vətəndaş azadlıqlarını müdafiə etmək üçün ilham mənbəyi kimi qəbul olunmuşdur.

Lakin hazırkı dövrdə "Magna Carta" yalnız simvolik əhəmiyyət daşıyır. Maraqlıdır ki, "Brexit" müzakirələri zamanı bəzi siyasətçilər onu Avropa İttifaqına qarşı Britaniyanın suverenliyini qorumağın hüquqi əsası kimi təqdim etmişdir.

Etiraf etmək lazımdır ki, hazırda "Magna Carta" hüquqi baxımdan zəif mənbə olsa da, siyasi və ideoloji  baxımdan güclü bir ikonaya çevrilmişdir.

Beləliklə, o nəticəyə gələ bilərik ki, "Magna Carta" hüquqi inqilabın başlanğıcı hesab olunsa da, əslində o yalnız müəyyən bir qrup insanın hüquqlarını qorumaq üçün hazırlanmışdı. Lakin tarix boyu onun ideyaları təhrif edilərək bütün insan hüquqlarının və konstitusiya hüququnun əsasını təşkil edən bir sənəd kimi təqdim olunmuşdur.

"Bəs, bu, pis bir haldırmı?" deyə soruşulsa, şəxsən bir hüquqşunas kimi belə cavab verərdim ki, əslində yox- "Magna Carta"nın əsl tarixi məqsədləri nə olursa-olsun, qəbul etməliyik ki, onun simvolik təsiri  demokratiya və hüquqi dövlət anlayışının formalaşmasına kömək etmişdir.

 

Yunis Xəlilov

Hüquqşünas

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az-ı izləyin.
seeBaxış sayı:53
embedMənbə:https://moderator.az
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Bu gün avtobuslar bu saata qədər işləyəcək

21 Fevral 2025 12:55see361

Kürdəmirdə maşın kanala düşdü: ölənlər var

20 Fevral 2025 22:17see176

“Ukrayna tortu” uğrunda amansız savaş: Avropa sıxışdırılır ŞOK DETALLAR

21 Fevral 2025 18:15see170

Bosch 550 işçini ixtisar edə bilər

20 Fevral 2025 22:52see124

Məşhur müğənni qəhvəxanada yaşlı kişilərlə belə pozalar verdi FOTOLAR

21 Fevral 2025 00:52see123

Polis əməkdaşları ölkə boyu gücləndirilmiş rejimdə xidmət aparır FOTOLAR

21 Fevral 2025 02:35see117

Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı Xocalıda minaya düşdü

21 Fevral 2025 20:09see111

Həkimlər də şoka düşdü: Ağ ata anadan qara körpə doğuldu

21 Fevral 2025 03:31see110

Xarici brendlərin Rusiyaya qaytarılması üçün şərtlər...

21 Fevral 2025 21:35see110

Ağrı hissini nəyin artırdığı ortaya çıxdı

21 Fevral 2025 07:16see109

Güclü qar səbəbindən təhsil dayandırılıb

21 Fevral 2025 03:02see109

Hava şəraiti ilə bağlı son vəziyyət AÇIQLANDI

21 Fevral 2025 21:47see109

Şəhid oğlu olan bu məşhurun toyudur Fotolar

21 Fevral 2025 21:39see108

Ermənistanda NATO nun iştirakı ilə hərbi təlim keçirilir

21 Fevral 2025 01:50see108

Zoğal bu infeksiyanın qarşısını alır

21 Fevral 2025 20:14see108

Aİ ölkələri Rusiyadan nə qədər qaz alır? RƏQƏMLƏR KONKRET

21 Fevral 2025 17:47see108

Xarici İşlər Nazirliyi Xocalıda baş vermiş mina partlayışına münasibət bildirib

21 Fevral 2025 21:43see108

Sürücü idarəetməni itirdi, svetoforu aşırdı Video

21 Fevral 2025 00:27see108

2024 cü ildə ən çox satılan 10 avtomobilin adı açıqlanıb…

21 Fevral 2025 01:08see107

Cəbhədə və masada...

21 Fevral 2025 09:38see107
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri