Qasımov: İran qonşu ölkələri təzyiq altında saxlamağa çalışır

“İran və Türkiyə arasında gərginlik nə zamansa üzə çıxmalı idi. Çünki müşahidələr göstərirdi ki, Yaxın və Orta Şərqdə İranın fəaliyyətinin bir qismi Türkiyə və onun maraqlarına qarşı yönəlib. O cümlədən İranın Türkiyə daxilində müəyyən fəaliyyətləri, xüsusilə PKK ilə əlaqələri, dəstəyi günün birində rəsmi Tehrana deyilməli idi. Bu baxımdan Türkiyənin reallıqları İranın diqqətinə çatdırması məntiqli və əsaslıdır”.
Bunu Reyting.az-a siyasi şərhçi Oqtay Qasımov son günlər İran və Türkiyə arasında yaranmış diplomatik gərginliyi şərh edərkən deyib.
O. Qasımov iddia edir ki, İranın Yaxın Şərqdə son 30-35 ildə həyata keçirdiyi siyasət həm bölgənin, həm də Türkiyənin əleyhinə yönəlib. Üstəlik, İran regionda özünə yaxın proksi qüvvələr yaratmaq və dəstəkləməklə onların vasitəsilə maraqlarını həyata keçirməyə, bölgə ölkələrini təzyiq altında saxlamağa çalışır. İranın bu siyasəti “Hizbullah”, HƏMAS, “Həşdi-Şəbi”, Yəmən husiləri və digər qüvvələrin timsalında müşahidə olunur.
Siyasi şərhçi xatırladıb ki, 2023-cü ildən başlayaraq İran tərəfindən dəstəklənən, silahlandırılan və “Müqavimət oxu” adı verilən qüvvələrin İsrail tərəfindən zəiflədilməsi prosesi başlayıb: “İsrail qüvvələri “Hizbullah” və HƏMAS-ın əsas kadrlarını sıradan çıxarmağa başladı və buna müəyyən mənada nail oldu. Bu da istər-istəməz İranın imkanlarını zəiflətdi”.
Müsahibimiz əlavə edib ki, İrana bağlı qüvvələrin zəiflədilməsinin ardınca Tehranın Yaxın Şərqdəki ən böyük dayaqlarından olan Əsəd rejimi devrilib: “Sözsüz ki, bu böyük hadisə idi və İranın nüfuzuna ciddi zərbənin vurulması anlamına gəlirdi. Xüsusilə, son 15 ildə Suriyada Rusiya ilə koordinasiyalı şəkildə Türkiyənin mənafelərinə əks davranış sərgiləyən İran son dövrlər Suriya daxilində “Ələvi” qruplaşmasını dəstəkləməklə bölücü fəaliyyətlə məşğul olur. Eyni zamanda Suriya ərazisində ABŞ və İsrail tərəfindən dəstəklənən PKK təşkilatı ilə təmasları mövcuddur. Türkiyənin əsas hədəfi olan və PKK-nın əsas qərargahı halına gətirilən Qəndil dağındakı terrorçuların aparıcı fiqurları ilə də İranın münasibətlərinin olması yeni məlumatlar deyil. Həmçinin Tehran İraqın Süleymaniyyə şəhərində Cəlal Tələbaninin tərəfdarları ilə əlqədədir, burada ABŞ və digər ölkələrlə bərabər PKK-nı dəstəkləyir”.
O. Qasımov qeyd edib ki, bu və digər səbəblər Ankaranın dilə gəlməsinə və İrana etiraz etməsinə səbəb olub:
“Vətəndaş müharibəsinin davam etdiyi Suriyada nəhayət Əsəd rejiminin tarixin arxivinə atılması və burada Türkiyənin önə çıxması Tehranı məmnun etmir. İran rəhbərinin üç ay əvvəl bəyan etdiyi kimi, onlar Suriya əhalisini yeni hökumətə qarşı qaldırmağın yollarını axtarırlar. Bu da bölgədə sabitliyin pozulmasına cəhd kimi qiymətləndirilməlidir. Bu səbəbdən də Türkiyə xarici işlər naziri Hakan Fidan məlum açıqlamanı yerində verib. Türkiyə tərəfinin bu açıqlaması faktiki olaraq İranın qonşuları və bölgədəki destruktiv fəaliyyətinə verilən qiymət idi”.
Müsahibimiz sonda əlavə edib ki, İran siyasətində dəyişikliklər etməlidir: “İran həm də Türkiyənin Güney Qafqazdakı maraqlarına qarşı çıxır, Zəngəzur dəhlizinin açılmasına mane olmağa çalışır və bunu Türkiyəyə qarşı etdiyini açıq şəkildə bildirir. Nəhayət Türkiyə bu məqamları İranın nəzərinə çatdırır, Tehrana siyasətində dəyişikliklər etməyi, bölgədə gərginliyin yüksəldilməsindən əl çəkməyi tövsiyə edir”.
E. KAMAL