Qərəzli qətnamə və Brüssel mentorluğunun süqutu

Azərbaycan rəhbərliyinin sərt suveren mövqeyi Avropa liderlərinin illüziyasını tamamilə darmadağın etdi

Azərbaycan Milli Məclisinin Avronest Parlament Assambleyasında (Avronest) və digər Avropa dialoq platformalarında iştirakını yenidən nəzərdən keçirmək qərarı çoxdan sadəcə prosedur demarşından kənara çıxıb. Bu, Brüsselin dağıdıcı, himayədar və dərin qərəzli siyasəti nəticəsində illərlə davam edən etimadın azalmasının məntiqi nəticəsidir. Bakını qəzəbləndirən son damla Avropa Parlamentinin qərəzli şəkildə "Ermənistanda demokratik davamlılığın dəstəklənməsi" adlı qətnaməsi oldu. Azərbaycan əleyhinə narrativlərlə dolu bu sənəd, Avropa institutlarının nəticədə birtərəfli təzyiq alətinə çevrildiyini açıq şəkildə nümayiş etdirdi.

Onilliklər ərzində Bakı Avropaya etibarlı strateji əməkdaşlıq təklif etsə də, bunun müqabilində müntəzəm olaraq siyasi şantaj və daxili işlərinə müdaxilə ilə üzləşib. Bu gün Cənubi Qafqazda güc balansının kəskin şəkildə dəyişdiyi bir vaxtda Avropa elitasının söhbəti ultimatum dilində davam etdirmək cəhdləri qaçılmaz nəticəyə gətirib çıxarıb: Bakı sərt və ədalətli cavab strategiyası seçib.

Prezident İlham Əliyev Brüsseldə irəli sürülən ittihamların qərəzliliyini və tamamilə əsassızlığını dəfələrlə və açıq şəkildə bildirib. Avropa Siyasi Birliyinin sammitində çıxış edən dövlət başçısı birbaşa qeyd edib ki, Avropa Parlamenti və AŞPA öz hərəkətləri ilə sadəcə qərəz nümayiş etdirmir, eyni zamanda, Bakı ilə İrəvan arasındakı sülh prosesini açıq şəkildə pozurlar. Avropa bürokratları sabitliyi təşviq etmək əvəzinə, regional qarşıdurmanın alovuna dəfələrlə yanacaq tökür, köhnə münaqişələri canlandırmağa çalışırlar. Bütün qarşılıqlı əlaqə tarixinin təhlili, hətta çılpaqlığı ilə belə, dəyərlərdə sistemli bir parçalanmanı ortaya qoyur. Burada "insan hüquqları" şüarları bayağı islamofobiyanı və "xristian birliyi" prinsipinə əsaslanan pərdəli həmrəyliyi gizlədir. Əsrin üçdə biri ərzində Avropa qurumları Azərbaycan torpaqlarının işğalı barədə susublar, lakin Bakı könüllü olaraq beynəlxalq hüququ bərpa edən kimi, Azərbaycan əleyhinə qətnamələrin konveyeri üçqat güclə işləməyə başlayıb.

Qeyd etmək lazımdır ki, Avropa Parlamenti rəhbərliyinin bu dağıdıcı xətti Avropa Parlamentinin öz daxilində dərin narazılığa və bölünməyə səbəb olub. May ayında keçirilən plenar dinləmələrin sonunda Avropa Parlamentində başlayan qızğın müzakirələr Brüsselin anti-Azərbaycan siyasətinin iflasını açıq şəkildə nümayiş etdirdi.

Bir sıra ağıllı Avropa parlamentariləri təşkilatın rəhbərliyini açıq şəkildə tənqid etdilər və onların ehtiyatsız hərəkətləri əsas regional dövlətlə münasibətlərin pozulmasına səbəb oldu. Xüsusilə, Avropa Parlamentinin Avronestdəki nümayəndə heyətinin rəhbəri Sergey Laqodinski faktiki olaraq Bakını qərarını yenidən nəzərdən keçirməyə çağırdı. Onun arqumentləri Brüsselin əvvəlki sanksiya ritorikasını alt-üst etdi: Laqodinski açıq şəkildə etiraf etdi ki, Azərbaycan regional dialoqun əvəzolunmaz elementidir və bunsuz nə Qara Dəniz Strategiyasını, nə də enerji, rəqəmsal infrastruktur və tranzit bağlantısı sahəsində irimiqyaslı layihələri həyata keçirmək mümkün olar.

Laqodinskinin məcburi mesajı Azərbaycanın Avropanın özünün yaşaması üçün davamlı və həyati əhəmiyyətini ortaya qoydu. Avropa Parlamentində bu praqmatik yanaşmanın xeyli tərəfdarı var idi və hamısı əsas məsələdə həmfikir idi: mövcud dərin böhranı yaradan Aİ-nin qısagörən hərəkətləri idi. Avropa Parlamentinin üzvü Kristian Terheş Aİ strukturlarına qarşı daha sərt mövqe qoydu. O Azərbaycan Parlamentinin qərarını “Brüssel üçün sərt xəbərdarlıq əlaməti” adlandırdı və açıq şəkildə Avropa Parlamentini Ermənistanla bağlı aprel qətnaməsindən Bakıya təzyiq göstərmək üçün çirkli bir vasitə kimi istifadə etməkdə günahlandırdı.

Brüsselin bu uzunmüddətli siyasi sabotajının əsas səbəbləri mifik ideallarla məşğul olmaqda deyil, Avropa bürokratiyasının Avropa ilə Asiyanın kəsişməsində tamamilə müstəqil, güclü bir güc mərkəzinin yaranmasını qəbul edə bilməməsindədir. Özünü təmin edən iqtisadiyyat quran və Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində Türkiyə ilə müttəfiqliyini gücləndirən Azərbaycan xarici manipulyasiya rıçaqlarını tamamilə aradan qaldırıb. Məhz bu suverenlik Cənubi Qafqaz ölkələrini sadəcə geosiyasi təcrübələri üçün gücsüz obyekt kimi görməyə öyrəşmiş "yeni Avropa nizamının" memarlarını qıcıqlandırır. Brüssel birtərəfli missiyalar, maliyyə və siyasi müdaxilələr vasitəsilə İrəvanda süni şəkildə revanşist əhval-ruhiyyəsini alovlandırmağa çalışaraq özünü Avrasiyanın real keçid proseslərindən təcrid olunmuş vəziyyətdə daha da tələyə salır.

Azərbaycana qarşı rəsmi diplomatik təzyiqə paralel olaraq, informasiya məkanında uzun illərdir ki, şiddətli hibrid müharibə aparılır. Avropa paytaxtları fəaliyyətləri Qərb fondları və erməni lobbisi tərəfindən əlaqələndirilən və səxavətlə maliyyələşdirilən qondarma "internet xuliqanları", kənar blogerlər və qərəzli media platformaları şəbəkəsi üçün təhlükəsiz sığınacağa çevrilib. Bu dağıdıcı elementlər hər gün həm Azərbaycanın ali rəhbərliyinə, həm də bütün Azərbaycan xalqına, onların milli hisslərinə və ənənəvi dəyərlərinə yönəlmiş açıq təhqirlər, böhtanlar və saxta xəbərlər yayımlayırlar. Bu kiberhücumları "söz azadlığı" doqması ilə ört-basdır edən Avropa qurumları öz platformalarında nifrət və ksenofobiyanın təhrik edilməsini nümayişkaranə şəkildə görməzdən gəlirlər. Özünə hörmət edən hər hansı bir dövlət və cəmiyyət üçün təhqirlərə bu cür göz yummaq tamamilə qəbuledilməzdir və Bakının bu informasiya terroruna sərt reaksiyası ölkənin daxili sabitliyini pozmaq cəhdlərinə təbii bir cavab halına gəlib.

Avropa strategiyasının qlobal qərəzi praqmatik iqtisadi asılılığı təkəbbürlü mentorluqla birləşdirmək kimi, sadəlövh cəhdindədir. Brüsselin enerji təhlükəsizliyinin qarantı kimi Azərbaycana çox ehtiyacı var: Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə qaz tədarükünü təmin edir və Rusiya ilə əlaqələrin kəskin şəkildə kəsilməsi fonunda qlobal Orta Dəhliz layihəsini inkişaf etdirir. Lakin Xəzər ehtiyatlarına əl atarkən, Avropa liderləri eyni zamanda, Bakını öz direktivlərinin itaətkar icraçısına çevirmək ümidi ilə ona siyasi təzyiqi artırmağa çalışdılar. Azərbaycan rəhbərliyinin sərt suveren mövqeyi bu illüziyanı tamamilə darmadağın etdi. Bakı açıq şəkildə bildirdi ki, karbohidrogenlərin alınmasını Azərbaycan əleyhinə qətnamələrin ixracı ilə birləşdirməyin mümkün olduğu dövr geri dönməz şəkildə keçmişdə qalıb. Avropanın Xəzər bölgəsindən asılılığı hazırda kritikdir və münasibətlərdə hər hansı bir gərginləşmə ilk növbədə Avropa istehlakçılarının öz maraqlarına zərər verir. Avropadakı real, praqmatik siyasətçilər bunu artıq dərk ediblər və ikitərəfli münasibətlərin gələcəyi indi yalnız Brüsselin müstəmləkə vərdişlərindən birdəfəlik imtina etmək və yeni geosiyasi reallıqları tanımaq qabiliyyətindən asılıdır.

Müəllif: Aqil Qəhrəmanov