Rəsmi Vaşinqtonun rüsum addımı təkcə İranı deyil, onunla əlaqəli bütün ticarət zəncirlərini təzyiq altına alır

“İranla əməkdaşlıq edən bütün ölkələrə 25 faizlik gömrük rüsumları tətbiq olunacaq”. Bizimyol.info xəbər verir ki, bu barədə ABŞ Prezidenti Donald Tramp “Truth” sosial şəbəkəsində yazıb. “İran İslam Respublikası ilə əməkdaşlıq edən istənilən ölkə ABŞ ilə bütün növ əməliyyatlara 25% rüsum ödəyəcək”, - deyə ABŞ prezidenti bildirib. Tramp qeyd edib ki, qərar dərhal qüvvəyə minəcək və bu sərəncam qətidir.ABŞ-nin bu qərarı beynəlxalq ticarətə, xüsusi ilə Azərbaycanın xarici ticarətinə təsir göstərə bilərmi?

Məsələ ilə bağlı Bizimyol.info xəbər portalına Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli bildirib ki, ABŞ tərəfindən tətbiq edilən tarif mexanizmi Azərbaycanın ABŞ bazarına çıxışına dərhal təsir göstərəcək miqyasda deyil: “ABŞ-nin bu bəyanatı yalnız Tehrana yönəlmiş sanksiya aləti deyil, eyni zamanda İranla müxtəlif səviyyələrdə iqtisadi əlaqələri olan bütün dövlətlər üçün xəbərdarlıq xarakteri daşıyır. Bu qərar Vaşinqtonun İranı iqtisadi baxımdan maksimum təcrid etmək strategiyasının yeni mərhələsi kimi qiymətləndirilir və onun təsir dairəsi təkcə qlobal güclərlə məhdudlaşmır. İranla coğrafi, iqtisadi və logistik bağlılığı olan regional ölkələr, o cümlədən Azərbaycan üçün də bu prosesin dolayı və uzunmüddətli nəticələri istisna edilə bilməz.

Faktlar göstərir ki, Azərbaycan ilə İran arasında ticarət əlaqələri mövcuddur, lakin bu münasibətlər strateji asılılıq səviyyəsinə çatmayıb. Rəsmi statistikaya əsasən, son illərdə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi təxminən 400-500 milyon ABŞ dolları civarında dəyişir ki, bu da Azərbaycanın ümumi xarici ticarət dövriyyəsində nisbətən kiçik pay təşkil edir. Azərbaycan iqtisadiyyatının əsas ixrac istiqaməti enerji resurslarıdır və bu məhsullar əsasən Avropa bazarlarına yönəldilir. İran isə nə Azərbaycanın əsas ixrac, nə də əsas idxal tərəfdaşı kimi çıxış edir. Bu reallıq onu göstərir ki, ABŞ tərəfindən tətbiq edilən tarif mexanizmi Azərbaycanın ABŞ bazarına çıxışına dərhal və avtomatik təsir göstərəcək miqyasda deyil. Lakin məsələ təkcə ticarət rəqəmləri ilə məhdudlaşmır. ABŞ-nin bu addımı beynəlxalq maliyyə və logistika sistemlərində riskləri artırır. İranla əməkdaşlıq edən ölkələr üçün bank əməliyyatları çətinləşir, sığorta xərcləri yüksəlir və daşımalar bahalaşır. Bu isə artıq real vəziyyətə çevrilib”.

Akif Nəsirli

Akif Nəsirli qeyd edib ki, ABŞ bazarı və Qərb maliyyə institutları Azərbaycan üçün İranla müqayisədə daha böyük əhəmiyyətə malikdir: “Azərbaycan İranla əsasən quru sərhəd, nəqliyyat dəhlizləri və tranzit imkanları vasitəsilə ticarət aparır. Bu baxımdan Şimal-Cənub Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. ABŞ-nin sanksiyaları İranın bu dəhlizdəki rolunu zəiflədərsə, Azərbaycanın tranzit gəlirləri və logistika planlarına yenidən baxılmalı ola bilər. Eyni zamanda sanksiyaların artması İranı alternativ ticarət yolları axtarmağa məcbur edir. Bu da, sanksiyalara qoşulmayan qonşularla, o cümlədən Azərbaycanla ticarətin artmasına səbəb ola bilər. Nəticədə, bu proses Azərbaycana yeni imkanlar yaratsa da, siyasi və iqtisadi balanslaşdırma risklərini də artırır.

Azərbaycan uzun illərdir ki, həm Qərb, həm Rusiya, həm də regional qonşularla praqmatik və çoxşaxəli xarici iqtisadi siyasət yürüdür. ABŞ bazarı və Qərb maliyyə institutları Azərbaycan üçün İranla müqayisədə daha böyük əhəmiyyətə malikdir. Bu reallıq fonunda Bakı İranla ticarəti genişləndirərkən beynəlxalq sanksiyalar və ABŞ-la münasibətlərə mümkün təsirləri diqqətlə nəzərə almağa məcburdur.

Qlobal kontekstdə ABŞ-nin bu qərarı dünya ticarət sistemində parçalanmanı daha da dərinləşdirir. Çin və Hindistan kimi böyük iqtisadiyyatların İranla enerji və xammal ticarətində aktiv iştirakı göstərir ki, Vaşinqtonun addımı təkcə İranı deyil, onunla əlaqəli bütün ticarət zəncirlərini təzyiq altına alır. Belə şəraitdə regional ölkələr, o cümlədən Azərbaycan, daha çevik və effektiv risk idarəetməsi tələb edən bir mərhələyə daxil olurlar. Bu isə yeni bazarların axtarışı və mövcud tərəfdaşlarla münasibətlərin daha incə diplomatik vasitələrlə tənzimlənməsini zəruri edir.

ABŞ-nin İranla ticarət edən ölkələrə qarşı tətbiq etdiyi tarif siyasəti Azərbaycana birbaşa və dərhal sanksiya formasında təsir etməsə də, bu yanaşma regional ticarət, tranzit layihələri və maliyyə riskləri baxımından dolayı təsir potensialına malikdir. Azərbaycanın İranla iqtisadi əlaqələrinin həcmi və strukturu bu təsirləri müəyyən qədər məhdudlaşdırır. Lakin proseslər dərinləşdikcə, Bakı üçün əsas çağırış strateji tərəfdaşlıqlara zərər vurmadan regional iqtisadi maraqları qorumaq və balansı saxlamaq olacaq. Bu kontekstdə söhbət təkcə İranla ticarətdən deyil, Azərbaycanın qlobal iqtisadi sistemdəki mövqeyini necə qoruyacağı və hansı risklərə qarşı dayanıqlı olacağından gedir”.

Günel Həsənova, Bizimyol.info