“Sən gecələr yat, a Qurban!”…

Səhər gümrah qalmaq istəyirsənsə, 23:00-01:00 arası yat!

 Həkim yuxusuzluğu aradan qaldırmağın 7 sirrini açıqladı

“Sən gecələr yat, a Qurban!”… Milli klassik filmimiz “Tütək səsi”ndə İsfəndiyar kişi Qılınc Qurbana bu şəkildə söz atır. Niyəsi tamaşaçıya məlumdur. Amma bu sözlərin altında insan orqanizmini sağlam tutacaq dərin məna yatır. Gecə yuxusu insan sağlamlığı üçün həqiqətən də əvəzolunmazdır. Yuxu həyatın vacib hissəsidir. İnsan orqanizmi keyfiyyətli yuxu vasitəsilə istirahətə və bərpaya nail olur. Ancaq bəzən müəyyən səbəblərdən insanlar yuxu pozuntusu və yuxu problemləri ilə üz-üzə qala bilirlər.  Yuxusuzluq bu gün bir çox insanın həyat keyfiyyətini aşağı salan, insanın həyat keyfiyyətinə birbaşa mənfi təsir edən ümumi sağlamlıq problemidir. Yuxusuzluğun səbəbləri müxtəlif olsa da, onun simptomları çox vaxt oxşardır və həyatın bir çox aspektlərinə təsir göstərir.

 Bayındır İçerenköy Xəstəxanası nevroloji uzmanı doktor Hayal Toktaş yuxu pozuntusu və müalicə üsulları barədə Türkiyənin “NTV” televiziyasına danışıb. 

Həkim qeyd edib ki, yuxu zamanı orqanizm enerjini bərpa edir və immuniteti artırır. Normal yuxu aldıqdan sonra özümüzü gümrah və enerji dolu hiss edirik. Kifayət qədər yuxu almayanlar isə gün ərzində özlərini yorğun və halsız hiss edir, diqqəti cəmləməkdə çətinlik çəkirlər. Yuxu zamanı immunitet sistemimiz orqanizm üçün çox faydalı olan müəyyən zülallar ifraz edir. Əgər nizamlı və keyfiyyətli yuxu almasaq, bu zülallar yetərli qədər olmaz. Gündüz yatmağın faydaları gecə yatmağı əvəz etmir. Gecə vaxtı insan orqanizmi yuxu hormonu deyilən melatonin hormonunu ifraz edir. Melatonin yalnız tam qaranlıqda və çox qısa müddətdə - 23.00-dan 01:00-a qədər ifraz olunur. Bu hormon orqanizmdə hüceyrələrin yenilənməsini, bioloji saatı, yuxu ritminin və bədən istiliyinin tənzimlənməsini, immun sisteminin yüksəlməsini təmin edir. Bu vacib və zəruri amil nəzərə alınaraq hər kəs gecə saat 23:00-01:00 arası yuxuda olmağa səy göstərməli və bunu vərdiş halına gətirməlidir: 

- Yuxu pozuntusu yalnız yuxusuzluqla məhdudlaşmır. Yuxu apnesi, narahat ayaq sindromu və narkolepsiya kimi bir çox müxtəlif yuxu problemləri insanın keyfiyyətli yuxu almasına mane ola bilər. Bununla belə, yuxusuzluq ən çox görülən yuxu pozğunluqları arasındadır və digər yuxu problemlərindən daha çox rast gəlinir. Bununla belə, yuxusuzluq digər yuxu pozğunluqlarının da əlaməti ola bilər. Məsələn, yuxu apnesi olan insanlar tez-tez oyanırlar və qısamüddətli yuxu onları yorur. Bu göstərir ki, yuxusuzluq özlüyündə problem deyil, başqa bir əsas vəziyyətin əlaməti ola bilər. Yuxusuzluq təkcə həyat keyfiyyətini aşağı salmır, həm də ciddi sağlamlıq fəsadlarına səbəb ola bilər. Xüsusilə xroniki hal aldıqda, həm fərdin fiziki sağlamlığına, həm də psixoloji rifahına təsir edə bilər. Yuxusuzluğun səbəbləri aradan qaldırılmadıqda və müalicə edilmədikdə bu ağırlaşmalar daha da pisləşə bilər. Buna görə də, yuxusuzluq əlamətləri yaşayan şəxslərin vaxtından əvvəl bir mütəxəssisə müraciət etməsi çox vacibdir. 

H.Toktaş yuxusuzluğun orqanizmə ziyanlarını belə sıralayıb: 

- Uzun müddətli yuxusuzluq hipertoniya, diabet və ürək xəstəliyi kimi xroniki xəstəliklərin inkişaf riskini artırır. Yuxusuzluq immunitet sistemini zəiflədə və infeksiyalara qarşı həssaslığı artıra bilər. Xroniki yuxu problemləri depressiya, narahatlıq və tükənmişlik kimi psixoloji problemlərə səbəb ola bilər. Qeyri-kafi yuxu diqqət və reflekslərə təsir edərək həm iş yerində, həm də yol qəzalarına səbəb ola bilər. Yuxusuzluq birbaşa beyin fəaliyyətinə təsir edir. Yaddaş, öyrənmə və problem həll etmə qabiliyyətləri əhəmiyyətli dərəcədə azalır. Yuxusuzluğu aradan qaldırmaq üçün ilk növbədə yuxu rejiminə mənfi təsir göstərən amilləri müəyyən etmək lazımdır. Yuxu problemləri çox vaxt həyat tərzi vərdişləri ilə əlaqələndirilir və ilk addım olaraq bu vərdişləri düzəltmək tövsiyə olunur. Bu və bənzər sadə tədbirlər tez-tez yüngül yuxusuzluq problemlərinin həllində təsirli ola bilər. Ancaq daha ağır hallarda peşəkar müalicə tələb oluna bilər. 

Yuxusuzluğu aradan qaldırmaq üçün həkimin məsləhəti bunlardır: 

- Ardıcıl yuxu vaxtını saxlamaq və yataq otağını sakit, qaranlıq və sərin etmək. Xüsusilə axşam saatlarında kofein və spirtli içki istehlakından uzaq durmaq. Meditasiya, yoqa və ya tənəffüs məşqləri kimi stress idarə üsulları icra etmək. Gün ərzində müntəzəm idman hərəkətləri etmək gecə daha rahat yatmağınıza kömək edə bilər. Bununla belə, yatmağa çox yaxın vaxtlarda idmandan çəkinmək lazımdır. Yüngül və müvəqqəti hallarda yuxusuzluğun müalicəsi adətən həyat tərzinin dəyişməsi və təbii üsullarla başlayır. Bununla belə, daha mürəkkəb və uzunmüddətli problemlər üçün mütəxəssis həkimin köməyi tələb oluna bilər. Müalicə prosesində bu məqamlara diqqət yetirilməlidir; yuxusuzluğa tez-tez stress, ətraf mühit faktorları və ya tibbi vəziyyət səbəb olur. Bu səbəbi müəyyən etmək müalicə üçün vacibdir. Həkim məsləhəti olmadan dərmanların istifadəsindən çəkinmək lazımdır. Xüsusilə yuxu həblərinin asılılıq yaradan təsirləri nəzərə alınmalıdır. Depressiya və ya narahatlıq kimi psixoloji səbəblərdən yaranan yuxu problemləri müalicələrlə idarə oluna bilər. 

H.Toktaş yuxusuzluğu aradan qaldırmağa kömək edəcək vasitələri bildirib: 

- Bitki çayları içmək. Çobanyastığı, limon balzamı və lavanda kimi bitki çayları yatmazdan əvvəl sizi sakitləşdirməyə kömək edə bilər. Sağlam pəhriz saxlamaq. Axşam yeməyi üçün yüngül yeməklər seçmək mədənizi sakitləşdirə və yuxuya getməyi asanlaşdıra bilər. Rahat yatmaq və sağlam yuxu üçün rahat, ortopedik yataq da çox vacibdir.