Yeni biotexnologiya xərçəng şişlərinin hüceyrələrindən genləri kəsməyi mümkün edir

Təl-Əviv Universitetinin alimləri CRISPR biotexnologiyasından istifadə edərək baş və boyun xərçəngi hüceyrələrindən tək bir geni kəsiblər və heyvan modellərində şişlərin 50%-ni uğurla aradan qaldırıblar.
Elmi iş “Advanced Science” jurnalında dərc olunub.
"Baş və boyun xərçəngi çox yaygındır və xərçəng növləri arasında beşinci aparıcı ölüm səbəbidir," – araşdırmanın həmmüəllifi professor Den Peer deyir. Bunlar adətən dildə, boğazda və ya boyunda başlayan, hamısı metastaz verə bilən lokallaşdırılmış xərçənglərdir. Erkən aşkar edilərsə, lokallaşdırılmış müalicə şişi effektiv şəkildə hədəfləyə bilər. Məqsədimiz bütün xərçəng hüceyrəsini məhv etmək üçün bu tip xərçəng hüceyrəsindəki bir genin genetik redaktəsindən istifadə etmək idi. Biz digər xərçəng növlərində aktiv olan və bu spesifik şişlərdə həddindən artıq aktiv olan SOX2 genini hədəf aldıq,”-araşdırmaçı alim bildirib.
Professor Peer və onun həmkarları sintetik lipid hissəciklərinə daxil edilmiş mRNT əsaslı dərmanların hazırlanması üzrə mütəxəssislərdir. Yeni araşdırmada alimlər CRISPR sistemini əhatə edən xüsusi lipidləri sintez ediblər. EGF protein reseptorunu hədəf alan bir anticism hissəciklərin səthinə yapışdırıldı.
Den Peer izah edir: "Biz EGF-ni hədəf aldıq, çünki xərçəng hüceyrələri EGF reseptorunu ifadə edir. Nanolipid ötürmə sistemimizdən istifadə edərək biz dərmanı birbaşa şiş modelinə çatdırdıq və geni uğurla sildik - sözün əsl mənasında onu CRISPR qayçı ilə xərçəng hüceyrəsinin DNT-sindən kəsdik."
Professor Peer deyir: "Biz təxmin etdiyimiz domino effektini gördük. Bir həftə ara ilə üç inyeksiyadan sonra xərçənglərin 50%-i 84 gün sonra yox oldu, bu, nəzarət qrupunda belə deyildi."
Tipik olaraq, CRISPR xərçəngi müalicə etmək üçün istifadə edilmir, çünki bir genin söndürülməsi bütün hüceyrəni məhv etməyəcəyi güman edilir - digər genlər onun funksiyalarını yerinə yetirəck. Lakin yeni işdə elm adamları əslində SOX2 kimi bəzi genlərin olduğunu, onsuz xərçəng hüceyrəsinin yaşaya bilməyəcəyini və onları CRISPR terapiyasının hədəfinə çevirdiyini nümayiş etdirdilər.
Lakin alimlər qeyd edirlər ki, belə kritik genləri tapmaq həmişə mümkün olmur. Onlar yazırlar: "Xərçəng hüceyrələri silinmiş geni başqaları ilə kompensasiya edə bildiyi üçün əlavə genlərin çıxarılmasına ehtiyac ola bilər, lakin bu həmişə lazım deyil. Nəzəri cəhətdən bu yanaşma bir çox xərçəng hüceyrələrinə qarşı təsirli ola bilər və biz artıq xərçəngin digər növləri, o cümlədən mieloma, limfoma və qaraciyər xərçəngi üzərində işləyirik".
Almaz Həsənli