Enerjidən sərvətə: AES lərdə qızıl dövrü başlaya bilər

Atom elektrik stansiyalarının nüvə reaktorlarında civəni qızıla çevirməklə qızıl istehsalına başlaması ən tez 10 ildən sonra mümkün olacaq. Bundan əvvəl Financial Times qəzeti ABŞ-da fəaliyyət göstərən Marathon Fusion startapının civəni qızıla çevirmək kimi qədim “kimyagər” arzusunu reallığa çevirməyi hədəflədiyini yazmışdı.

Şirkət civə izotopunu nüvə reaktorunun bərpa zonasına yerləşdirməyi və yüksək enerjili neytronlardan istifadə edərək, onu civə-197-yə çevirməyi təklif edib. Bu qeyri-sabit izotop cəmi 64 saat ərzində parçalanaraq metalın yeganə sabit izotopu olan qızıl-197-ni əmələ gətirir. Startapın hesablamalarına görə, gələcək termonüvə elektrik stansiyaları, istehsal gücünü azaltmadan, hər 1 QVt elektrik enerjisi istehsalı üçün ildə 5 tona qədər qızıl hasil edə biləcək.

Startapın proqnozlarına istinad edən “Pavlik” qızıl hasilatı şirkəti  hesablamalar apararaq bildirib ki, nəzəri olaraq dünyanın bütün AES-ləri qızıl istehsal etsəydi, illik hasilat həcmi 2 min tona çata bilərdi. Bu isə hazırkı dünya qızıl hasilatının 55 faizinə bərabərdir. Daha real ssenariyə görə, əgər AES-lərin gücünün 30 faizi qızıl “mayninqi” üçün istifadə olunsa, istehsal ildə 600 tona qədər, yəni mövcud hasilatın 17 faizi həcmində ola bilər.

Qaydar İnstitutunun Beynəlxalq Ən Yaxşı Təcrübələrin Təhlili Laboratoriyasının elmi işçisi Mariya Qiriç RİA Novosti-yə açıqlamasında civədən qızıl istehsalının elmi baxımdan həqiqətən mümkün olduğunu təsdiqləyib. Onun sözlərinə görə, qeyri-nəcib metalların qızıla çevrilməsi prosesi — yəni “xrizopey” — qədim dövrlərdən, hətta Kleopatranın zamanından bəri alimlərin diqqət mərkəzindədir. Elmi nöqteyi-nəzərdən reaktorda neytron şüalanması vasitəsilə civənin qızıla çevrilməsi mümkündür.

Dünya qızıl ehtiyatları hazırda 210 min ton olaraq qiymətləndirilir. Onun təxminən yarısı zərgərlik məmulatlarında, 20 faizi investisiya aktivlərində, 17 faizi mərkəzi bankların ehtiyatlarında saxlanılır, 12 faizi isə sənayedə istifadə olunur.

Mariya Qiriç qeyd edib ki, hələlik civədən qızıl hasilatı üçün kommersiya reaktorları mövcud deyil və bu cür texnologiyaların ən tez 10–20 ildən sonra tətbiq ediləcəyi gözlənilir. Plexanov adına Rusiya İqtisad Universitetinin dosenti Yuliya Davıdova da oxşar müddət göstərərək, təbii qızıl ehtiyatları azaldıqca bu texnologiyaların iqtisadi baxımdan daha sərfəli ola biləcəyini bildirib. Onun sözlərinə görə, AES-lərdə qızıl hasilatı, həm investisiya cəlbediciliyi, həm də infrastrukturun inkişafı baxımından stansiyaların özləri üçün maraqlı ola bilər.

Hazırladı:

S.ELAY

XQ