Güclü və yaxşı yazı prinsipləri: 1984 müəllifinin 80 ildən sonra işləyən 6 qaydası

Yazıçı Corc Oruell ən çox "1984” və "Heyvanıstan” kitabları ilə tanınır. O, siyasi romanları və esseləri ilə seçilən məhsuldar müəllif olub. Oruell 1950-ci ildə - cəmi 46 yaşında - ağır vərəm xəstəliyi ilə mübarizədən sonra vəfat edib. Lakin qısa ömrünə baxmayaraq, onun yaradıcılığı dünyada milyonlarla oxucunu ilhamlandırıb. 1946-cı ildə Oruell "Siyasət və ingilis dili” adlı essesində yazı prinsiplərini bölüşüb. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Upworthy” nəşri yazır.

Missuri Universitetinin hüquq professoru Duqlas E. Abramsın sözlərinə görə, bu esse Oruellin yazı ustalığına dair dərin düşüncələrini əks etdirir. Abrams "Pis yazıya qarşı Oruellin altı dərmanı” adlı işində qeyd edir ki, Oruell üçün yaxşı mətn sağlam qrammatika, orfoqrafiya, üslub və sintaksisdən asılıdır, lakin eyni zamanda zərurət yarandıqda "qaydaları" yumşaltmaq və ya pozmaq cəsarətindən də asılıdır.

Oruell yazırdı ki, ingilis dili pis vəziyyətdədir. Onun fikrincə, "deqradasiyaya uğramış” nəsr "sui-istifadə”, "səhlənkarlıq” və "sönük, təqlidçi üslub” ilə xarakterizə olunur və demək olar ki, "təzə, canlı, orijinal ifadələrdən” məhrumdur. O bildirirdi ki, "konkretlikdən uzaqlaşma meyli” mətnləri "qaranlıq”, "eybəcər” və "dəqiq olmayan” hala gətirib.

Oruell vurğulayırdı ki, "bulanıq ifadə və tam səriştəsizlik müasir ingilis nəsrinin ən qabarıq xüsusiyyətləridir”. Başqalarına daha aydın və yığcam yazmağa kömək etmək üçün o, özü əməl etdiyi altı əsas qaydanı formalaşdırıb.

"Bu, ağlın son səyi kimi bütün köhnəlmiş və ya qarışıq obrazları, hazır ifadələri, lazımsız təkrarları və ümumiyyətlə hər cür aldadıcılığı və qeyri-müəyyənliyi kənarlaşdırır. Amma bəzən sözün və ya ifadənin təsiri ilə bağlı şübhə yaranır və bu zaman instinkt işə yaramadıqda etibar edilə bilən qaydalara ehtiyac olur. Düşünürəm ki, bu qaydalar əksər halları əhatə edir”, deyə Oruell yazırdı.

Corc Oruellin yazı üçün altı qaydası

* Heç vaxt mətbuatda tez-tez rast gəldiyiniz metafora, müqayisə və ya başqa bədii fiqurdan istifadə etməyin.

* Qısa sözlə ifadə etmək mümkün olduğu halda, uzun söz işlətməyin.

* Əgər bir sözü çıxarmaq mümkündürsə, onu mütləq çıxarın.

* Aktiv növdən istifadə etmək mümkün olduğu halda, passiv növü işlətməyin.

* Gündəlik dildə qarşılığı olan halda, yad söz, elmi termin və ya jarqon işlətməyin.

Bu qaydalardan hər hansı birini pozmaq, açıq-aşkar barbarca bir cümlə yazmaqdan daha yaxşıdır.

Qeyd olunur ki, Oruellin tövsiyələri 1946-cı ilə aid olsa da, müasir müəlliflər bu prinsiplərin yazını daha aydın və təsirli etdiyini bu gün də vurğulayırlar. Kopirayterlər xüsusilə qeyd edirlər ki, bu qaydalar ifadə aydınlığı baxımından olduqca faydalıdır.

Bəzi müəlliflər isə bildirirlər ki, ilk iki qaydaya əməl etmək yazı üslubunu köklü şəkildə və müsbət istiqamətdə dəyişir.

Aydın