Həyəcan siqnalı: Demensiya əlaməti ola biləcək 4 yuxu problemi

Yuxu ilə bağlı vərdişlər beynin sağlamlığına təsir edə bilər. Buna görə də yuxu rejimində xroniki pozuntular yarandıqda bu, demensiya da daxil olmaqla daha ciddi problemlərin əlaməti ola bilər. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Huffpost” yazır.

Yale Tibb Məktəbinin nevrologiya kafedrasının dosenti doktor Arman Fəşarakı-Zadə bildirib ki, yuxu pozuntuları ilə demensiya arasında güclü əlaqə mövcuddur. Xüsusilə dərin yuxu mərhələsinin (SWS) azalması neyrodegenerativ xəstəliklər üçün erkən biomarker ola bilər.

Alimlər izah edir ki, yuxu zamanı beyin "qlimfatik sistem” vasitəsilə toksinlərdən təmizlənir. Bu toksinlərdən biri də demensiyanın inkişafında rol oynayan beta-amiloid zülalıdır. Yuxu rejimi ciddi şəkildə pozulduqda bu təmizlənmə prosesi zəifləyə bilər.

Həmçinin yaddaşın formalaşması üç mərhələdən ibarətdir: kodlaşdırma, konsolidasiya və xatırlama. Dərin və REM yuxusu bu prosesdə həlledici rol oynayır. Yuxunun pozulması yaddaşın zəifləməsinə səbəb ola bilər.

Nevroloq Rob Navaz Xan isə bildirir ki, demensiya beynin daxili bioloji saatına və yuxu-oyanma ritminə təsir göstərir.

Həkimlərin qeyd etdiyi 4 əsas yuxu problemi:

1. Şiddətli yuxusuzluq

Bəzən rast gəlinən yuxusuzluq normal sayılsa da, qəfil və davamlı yuxusuzluq diqqətlə qiymətləndirilməlidir. Alzheimer xəstəliyində yuxuya getməkdə çətinlik, gecə tez-tez oyanma və gündüz həddindən artıq yuxululuq geniş yayılır.

2. Qeyri-adi vaxtlarda yatmaq

Sirkad ritmin pozulması insanın gecə oyaq, gündüz isə yuxulu olmasına gətirib çıxarır. Bu vəziyyət çaşqınlıq və davranış dəyişiklikləri ilə müşayiət oluna bilər. "Gün batımı sindromu” adlanan hal da axşam saatlarında simptomların artması ilə xarakterizə olunur.

3. Yuxuda gördüklərini "oynamaq”

Bəzi demensiya formalarının erkən əlaməti yuxuların fiziki şəkildə "yaşanmasıdır”. İnsan yuxuda qışqıra, vura, ayaqlarını hərəkət etdirə və ya yataqdan qalxa bilər. Bu, beyində hərəkətləri idarə edən mexanizmlərin erkən zədələnməsi ilə əlaqələndirilir.

4. Gecə gəzintisi

Gecə çaşqın halda evdə gəzmək də demensiyanın əlaməti ola bilər. Sirkad ritmin pozulması və beyin funksiyalarının zəifləməsi nəticəsində insan gecələr narahatlıq və yönsüzlük hiss edə bilər.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, yuxu problemləri təkbaşına demensiya demək deyil. Lakin uzunmüddətli yuxu pozuntuları yaddaş zəifləməsi və gündəlik fəaliyyətlərdə çətinliklərlə müşayiət olunarsa, mütləq nevroloqa müraciət edilməlidir.

Aydın