Qəbələ Zirvəsi: Türk dünyasının strateji və sivilizasiya birliyinə doğru mühüm addım ŞƏRH

Ankara, 8 oktyabr, AZƏRTAC

Azərbaycanın Qəbələ şəhərində keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) Dövlət Başçıları Şurasının 12-ci Zirvə Görüşü Türk dünyasının tarixi yürüşündə mühüm bir mərhələ kimi dəyərləndirilir. Zirvədə müzakirə olunan mövzular - təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, mədəniyyət, dil və kimlik yalnız gündəlik məsələlərin deyil, həm də sivilizasiya şüurunun institusional formaya keçməsi prosesinin təzahürüdür.

Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Türkiyənin Kayseri şəhərində fəaliyyət göstərən Şuşa Azərbaycan Evinin rəhbəri Elşən Qənbarov söyləyib. E.Qənbarov bildirib ki, bu gün türk dövlətləri arasındakı əlaqələr, keçici diplomatik həmrəyliyin deyil, ortaq tarix, ortaq dəyərlər və ortaq gələcək idealı üzərində qurulur. “Qəbələdə qəbul edilən “TDT+ modeli” bu istiqamətdə yeni bir səhifə açır. Bu model klassik bürokratik strukturu arxada qoyaraq, layihə əsaslı və daha çevik əməkdaşlıq formatı təklif edir. Bununla da Türk dünyası həm öz daxilində daha effektiv işləməyi, həm də qlobal güclərlə daha balanslı münasibətlər qurmağı hədəfləyir. Bu, ideoloji deyil, mədəniyyət və sivilizasiya əsaslı strateji bir dönüşdür”, - deyə Kayseri Şuşa Azərbaycan Evinin rəhbəri vurğulayıb.

Onun sözlərinə görə, Prezident İlham Əliyevin 2026-cı ildə ortaq hərbi təlim keçirmək təşəbbüsü türk dövlətləri arasında təhlükəsizlik arxitekturasının artıq söz mərhələsindən əməl mərhələsinə keçəcəyini göstərir.

“Türk coğrafiyasının sərhədləri bu gün təkcə xəritələrdəki xətlər deyil; onlar ortaq taleyin sərhədləridir. Bu sərhədlərin müdafiəsi yalnız milli maraq deyil, ortaq təhlükəsizlik şüurunun məsələsidir. Bu addım xarici təhdidlərə qarşı qarşılıqlı caydırıcılıq potensialını gücləndirəcək və türk ordularının təlim, texnologiya və strategiya sahəsində bir-birinə yaxınlaşmasını təmin edəcək. Əlbəttə, müxtəlif ölkələrin müdafiə siyasətlərindəki fərqli prioritetlər bu prosesi çətinləşdirə bilər. Lakin Qəbələ Zirvəsi bu istiqamətdə siyasi iradənin artıq formalaşdığını aydın şəkildə nümayiş etdirdi”, - deyə E.Qənbarov qeyd edib.

Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın səsləndirdiyi “ortaq əlifba” çağırışının sadəcə dil məsələsi olmadığını, “mədəni bir dirçəliş manifesti” adlandıran Kayseri Şuşa Azərbaycan Evinin rəhbəri fikrini belə əsaslandırıb: “Əlifba bir millətin yaddaşını daşıyan əsas sütunlardan biridir. Ortaq əlifba fərqli coğrafiyalarda yaşayan türk xalqlarını daha da yaxınlaşdıracaq, elm, təhsil və mədəniyyət sahəsində ünsiyyəti asanlaşdıracaq. Bu baxımdan TÜRKSOY-un gücləndirilməsi, Türk Akademiyası və Türk Mədəniyyət Fondu kimi qurumların inkişaf etdirilməsi Türk dünyasının mədəni kodlarının qorunması və gələcəyə ötürülməsi baxımından tarixi əhəmiyyət daşıyır. Bu addımlar Qərb mərkəzli mədəni hegemoniyaya qarşı sivilizasiya əsaslı bir alternativ qurmaq iradəsinin göstəricisidir”.

Türk dünyasında iqtisadi inteqrasiya məsələsinə də toxunan diaspora nümayəndəsi Qəbələ Bəyannaməsində vurğulanan Zəngəzur Dəhlizi və Orta Dəhliz layihələrinin təkcə iqtisadi deyil, həm də geosiyasi baxımdan strateji əhəmiyyətə malik olduğunu deyib.

“Türk dövlətləri arasında dəmir yolu və avtomobil yollarının genişləndirilməsi, enerji xətlərinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi və ortaq bazar anlayışının inkişafı bölgənin müstəqilliyini möhkəmləndirəcək, eyni zamanda Asiya ilə Avropa arasında türk coğrafiyasını əsas enerji və ticarət oxuna çevirəcək”, - deyə E.Qənbarov əlavə edib.

Onun fikrincə, iqtisadi birləşmə həm də siyasi və mənəvi müstəqilliyi gücləndirən bir amildir: “Öz istehsal və nəqliyyat infrastrukturunu qura bilməyən xalqlar qlobal güclərin iqtisadi təsirinə açıq qalırlar. Qəbələdə qəbul edilən qərarlar bu asılılığın azaldılması istiqamətində praktik addımların başlanğıcıdır”.

O, Qəbələ Zirvəsini Türk dünyasının sadəcə coğrafi deyil, ruhi və ideoloji bir birlik yaratmaq istəyinin müasir ifadəsi kimi səciyyələndirib.

“Bu zirvə ilə Türk dünyası artıq tarixi yaddaşından aldığı ilhamla gələcəyini formalaşdırma mərhələsinə qədəm qoyub. Əgər qəbul edilən qərarlar səmimiyyətlə həyata keçirilərsə, Qəbələ Türk dünyasının yeni dirçəlişinin simvol şəhərlərindən biri kimi tarixə düşəcək. Lakin bu istəyin gerçəkləşməsi üçün yalnız dövlət rəhbərlərinin deyil, alimlərin, ziyalıların, sənətkarların və gənclərin də bu prosesdə fəal rolu vacibdir. Türk birliyi yalnız siyasətlə deyil, elm, mənəviyyat və irfanla mümkün olacaq”, - deyə E.Qənbarov vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, Qəbələ Zirvəsi Türk Dövlətləri Təşkilatının sadəcə diplomatik bir platformadan çıxaraq sivilizasiya təməlində qurulan strateji bir güc birliyinə çevrilmək iradəsini ortaya qoydu. Bu iradə türk millətinin minillik yaddaşında yaşayan “Birlikdən doğan qüdrət” anlayışının müasir dövrdə yenidən təcəssümüdür: “Bu gün Türk dünyası yalnız keçmişin varisi deyil, həm də gələcəyin qurucusudur. Qəbələdə atılan addımlar bu inancın institusional ifadəsidir”.

Ramin Abdullayev

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Ankara