Yeyinti məhsullarının idxalında asılılıq: Həm ölkədən valyuta axını artır, həm də…

Bu ilin yanvar-iyul aylarında yeyinti məhsullarının idxalı üçün ölkədən 1 milyard 477 milyon dollar vəsait çıxarılıb. Bu dövrdə yeyinti məhsulları idxalı əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 10% artıb.

Əsasən kəsim üçün nəzərdə tutulan diri hervanlar, süd və qaymaq, kərə yağı və süddən hazırlanmış digər yağlar, tərəvəz və meyvə, buğda idxalı dəyər ifadəsində kəskin şəkildə artıb.

Bu artımın səbəblər nədir? Yeyinti məhsullarına olan təlabatın idxaldan asılılığının qarşısını almaq üçün hansı addımlar atılmalıdır?

Mövzu ilə bağlı aqrar sahə üzrə ekspert Akif Nəsirli Bakıvaxtı.az-a açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycan yeyinti məhsullarında idxaldan yüksək asılılıq nümayiş etdirir.

Ekspertə görə, bu asılılıq həm ölkədən valyuta axınını artırır, həm də ərzaq təhlükəsizliyi baxımından risklər yaradır. Onun sözlərinə görə, idxal artımının əsas səbəbləri daxili istehsalın qeyri-kafi olmasıdır:

“Kənd təsərrüfatı məhsulları üzrə məhsuldarlığın aşağı səviyyədə qalması, müasir texnologiyaların və aqroservisin zəif inkişafı daxili tələbatı tam ödəməyə imkan vermir. Gəlirlərin və istehlak strukturunun dəyişməsi, şəhərləşmənin sürətlənməsi daha çox keyfiyyətli və çeşidli məhsula tələbi artırır. Bundan əlavə, qiymət amili də tendensiyanı şiddətləndirir”.

Müsahibimiz qeyd edib ki, bəzi məhsulların (məsələn, buğda və süd məhsullarının) idxalı yerli istehsaldan daha ucuz başa gəlir. Quraqlıq, su çatışmazlığı, xəstəliklər və torpaqların münbitlik problemləri kənd təsərrüfatı məhsullarının həcmini azaldır. Həmçinin infrastruktur və logistik problemlər kifayət qədərdir. Soyuducu anbarlar, emal müəssisələri və kənddən bazara çıxış imkanları kifayət qədər güclü deyil.

İdxaldan asılılığın azaldılması üçün ehtiyac olan addımlara toxunan A. Nəsirli hesab edir ki, kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın istehsalı artırılmalıdır. Müasir suvarma texnologiyalarının (damcı, yağmurlama), yüksək məhsuldar toxumların və damazlıq heyvanların istifadəsi genişləndirilməlidir.

Akif Nəsirli: İdxaldan asılılığın azaldılması həm də istehsal-emal-logistika zəncirinin tam formalaşdırılması ilə mümkündür

"Emal sənayesinin inkişafı - süd, ət, taxıl və tərəvəz emalı müəssisələrinin regionlarda genişləndirilməsi ilə yerli xammalın dəyər zəncirinə çevrilməlidir. Kənd təsərrüfatı subsidiyalarının hədəflənməsi - dövlət dəstəyinin sadəcə geniş sahəyə deyil, konkret strateji məhsulların (buğda, süd, yağ, meyvə-tərəvəz) istehsalına yönəldilməlidir. Ərzaq anbar və logistika infrastrukturunun qurulması baxımından mövsümi məhsulların itkisiz saxlanması üçün iri soyuducu və logistika mərkəzləri yaradılmalıdır. Kooperasiya və fermer birləşmələri formalaşmalıdır. Kiçik fermerlərin birliklər şəklində bazara çıxışı təmin olunmalı, iri təsərrüfat modelləri təşviq olunmalıdır. İxrac-idxal balansı siyasəti yerli istehsalçıların daxili bazarda mövqeyini gücləndirmək üçün gömrük rüsumları və stimullar düzgün tənzimlənməlidir. Əkin sahələrinin diversifikasiyası strateji məhsullar üçün əlavə torpaq ehtiyatlarının dövriyyəyə cəlb olunması, yararlı torpaqların istifadəsiz qalmamasına nəzarətdə saxlanılmalıdır".

Müsahibimiz bildirib ki, idxaldan asılılığın azaldılması yalnız kənd təsərrüfatının gücləndirilməsi ilə yox, həm də istehsal-emal-logistika zəncirinin tam formalaşdırılması ilə mümkündür. Əks halda, tələbat artdıqca idxal da artmağa davam edəcək.

Gülşən Şərif