Alimlər insan DNT sinin təkamülündə gözlənilməz faktoru müəyyən ediblər

Yod, maqnezium və dəmir kimi həyati vacib mikroelementlərin çatışmazlığı DNT-mizdə iz buraxaraq insanın təkamülünə təsir göstərmiş ola bilər. Bu, London Universitet Kollecinin (UCL) alimlərinin gəldiyi nəticədir.
Oxuməni.az “Gazeta.ru” ya istinadla xəbər verir ki, araşdırmanın nəticələri “The American Journal of Human Genetics” (AJHG) jurnalında dərc olunub.
Alimlər sink, selen, kalsium və kalium da daxil olmaqla 13 əsas mineralın udulması və metabolizması ilə əlaqəli 276 geni təhlil ediblər. Müəyyən elementlərin çatışmazlığı və ya artıqlığı ilə yaşayan populyasiyalarda alimlər onların udulması ilə bağlı genlərdə dəyişikliklər müşahidə ediblər.
Bu maddələrin işlənməsi üçün məsul olan genlər müsbət seçimə məruz qalıb. Bu o deməkdir ki, təbii seçim orqanizmə mineral balanssızlıqların öhdəsindən daha yaxşı gəlməyə kömək edən gen versiyalarına üstünlük verir.
Məsələn, yoddan asılı olan reseptorlarda genetik uyğunlaşmalar Mərkəzi Afrikanın Mbuti xalqı - yod çatışmazlığı olan torpaqlarda yaşayan qısa bir qrup arasında aşkar edilmişdir. Oxşar dəyişikliklər Mərkəzi Amerikanın Mayyaları arasında da aşkar edilmişdir. Bu bölgələrdə qalxanabənzər vəzin genişlənməsinin nisbətən aşağı yayılması da qeydə alınıb. Alimlər hesab edirlər ki, boy azalması yod çatışmazlığına qarşı qoruyucu uyğunlaşmanın bir hissəsi ola bilər.
Torpaqlarda artıq maqnezium ola biləcəyi Cənubi və Mərkəzi Asiyada maqneziumun udulması ilə əlaqəli FXYD2 və MECOM genlərində dəyişikliklər müəyyən edilmişdir. Bu mutasiyalar elementin udulmasını məhdudlaşdırmaqla toksiklik riskini azalda bilər.
Layihə rəhbəri Jasmin Ris qeyd edir: "Biz öyrənilən demək olar ki, hər bir populyasiyada ən azı bir minerala uyğunlaşma sübutları tapdıq. Bu onu göstərir ki, mikronutrientlər bəşəriyyət tarixi boyu mühüm təkamül amili olub”.
Almaz Həsənli