Dönər xərçəng yaradır?

Alimlər ilk dəfə olaraq dönər, hamburqer, kökə kimi çox miqdarda ultra emal olunmuş qidalar istehlak edən insanların qanında xarakterik metabolik "barmaq izi" aşkarlayıblar. 

“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, "Critical Reviews in Food Science and Nutrition" jurnalında dərc olunan tədqiqat bu cür qidaların əvvəllər ürək-damar xəstəlikləri, 2-ci tip diabet, piylənmə, müəyyən xərçəng növləri və vaxtından əvvəl ölüm riskini artırmasını izah edir.

Tədqiqat Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının Beynəlxalq Xərçəng Tədqiqatları Agentliyinin mütəxəssislərinin rəhbərlik etdiyi beynəlxalq tədqiqatçılar qrupu tərəfindən aparılıb. İlk dəfə olaraq, metabolizm zamanı əmələ gələn molekulları öyrənən və pəhrizin bədəndəki biokimyəvi proseslərə necə təsir etdiyini qiymətləndirməyə imkan verən elmi sahə olan hədəf metabolomikadan belə böyük bir Avropa nümunəsini təhlil etmək üçün istifadə edilib.

Tədqiqata Xərçəng və Qidalanma üzrə Avropa Prospektiv Tədqiqatı (EPIC) adlı genişmiqyaslı Avropa layihəsinin 15.200 iştirakçısı daxil edilib. Alimlər könüllülərin pəhrizlərini ətraflı təhlil edərək, qidaları minimum emal olunmuşdan ultra emal olunmuşa qədər dörd kateqoriyaya bölən NOVA sistemindən istifadə edərək təsnif ediblər.

Tədqiqatçılar daha sonra iştirakçıların qan nümunələrini təhlili zamanı müxtəlif metabolitlərin və yağ turşularının konsentrasiyalarını müəyyən etdilər. Statistik modellərdən istifadə edərək, onlar bu dəyərləri onların ultra emal olunmuş qida qəbulu ilə müqayisə etdilər, yaş, həyat tərzi və nəticələrə təsir edə biləcək digər amillər nəzərə alınıb.

Təhlil göstərib ki, ultra emal olunmuş qida istehlakı 22 fərqli metabolit səviyyəsindəki dəyişikliklərə səbəb olur.

Ultra emal olunmuş qidaları daha tez-tez istehlak edən insanlarda yağ turşusu oksidləşməsinin pozulması və enerji istehsalından məsul olan hüceyrə strukturlarının - mitoxondrilərin disfunksiyasının markerləri olan birləşmələrin səviyyəsi artıb.

Eyni zamanda, onlarda hüceyrə membranının sabitliyini, keçiriciliyini və normal hüceyrə siqnalizasiyasını qorumaq üçün zəruri olan bir neçə vacib lipid səviyyəsi azalıb.

Müəlliflərə görə, bu model ultra emal olunmuş qidaların normal yağ metabolizmasını poza biləcəyini, bədənin daxili lipid sintezini artırdığını və eyni zamanda onların təbii emalını pozduğunu göstərir.

Bundan əlavə, tədqiqat səkkiz plazma yağ turşusunun tərkibində dəyişikliklər müəyyənləşib. Ultra emal olunmuş qidaların daha çox istehlakı, yüksək doymuş yağ qəbulunu və ya metabolik pozğunluqları göstərə bilən stearin turşusu səviyyəsini artırıb.

Eyni zamanda, uzun zəncirli çoxdoymamış yağ turşularının konsentrasiyası artıb.
Tədqiqatçıların fikrincə, bu, ultra emal olunmuş qidaların təsirlərinin yalnız tərkibindəki yağlarla məhdudlaşmadığını göstərir. Həddindən artıq miqdarda asanlıqla həzm olunan karbohidratlar bədənin öz lipidlərinin sintezini də stimullaşdıraraq maddələr mübadiləsini dəyişdirə bilər.

Müəlliflər hesab edirlər ki, qoruyucu yağ turşularının azalması və metabolik stress əlamətlərinin görünməsi ultra emal olunmuş qidaların xroniki xəstəliklər riskini artırdığı mexanizmlərdən biri ola bilər. 

Xəzər
“Cebheinfo.az”

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin