İqlim dəyişikliyi geniş bir sahəni əhatə edir

Belə bir şəraitdə dövlətlərin qlobal iqlim gündəliyində tutduğu mövqe onların beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarının mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilir.

Prezident İlham Əliyevin 2026-cı il Pre-COP Liderlər Tədbirinin iştirakçılarına ünvanladığı müraciət də məhz bu kontekstdə diqqət çəkir. Dövlət başçısı Azərbaycanın COP29-a ev sahibliyi etmiş ölkə kimi tədbirə “dərin davamlılıq hissi və qlobal iqlim gündəliyini irəlilətmək üçün sarsılmaz öhdəliklə” qoşulduğunu bildirib. Cənab Prezident həmçinin Bakı COP29 irsi ilə qarşıdakı COP31 arasında əlaqənin qurulmasının və Azərbaycanda formalaşmış dinamikanın növbəti mərhələyə daşınmasının vacibliyini vurğulayıb.

Bu, onu göstərir ki, Azərbaycanın iqlim gündəliyində iştirakı COP29-un keçirilməsi ilə yekunlaşmır. Əksinə, Bakı konfransında əldə olunmuş təcrübənin sonrakı beynəlxalq proseslərə ötürülməsi yeni mərhələnin əsas istiqaməti kimi ortaya çıxır.

2024-cü ildə Bakının COP29-a ev sahibliyi etməsi Azərbaycanın beynəlxalq iqlim diplomatiyasına daha fəal şəkildə daxil olmasına şərait yaratdı. Konfransda 196 dövlətin, 150-dən çox dövlətlərarası təşkilat və BMT qurumunun, eləcə də minlərlə qeyri-hökumət təşkilatının nümayəndələri iştirak edib. Azərbaycan COP29 sədrliyi dövründə inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələr arasında dialoqun qurulmasına xüsusi diqqət yetirib.

İndi isə əsas məsələ həmin təcrübənin davam etdirilməsidir. Prezidentin Pre-COP müraciətində “Bakı COP29 irsi”nin qarşıdakı COP31 prosesinə bağlanması təsadüfi deyil. 2026-cı ildə iqlim diplomatiyası növbəti mərhələyə keçərkən Azərbaycanın əvvəlki sədrliyindən əldə olunan təcrübənin yeni danışıqlar prosesinə töhfə verməsi yenidən gündəmə gəlir.

BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının məlumatına görə, COP31-ə hazırlıq çərçivəsində Azərbaycan və gələcək COP31 sədrliyi tərəfindən Şamaxıda yüksək səviyyəli görüşlər də keçirilib. Bu, Bakı COP29-dan sonra dialoqun davam etdirilməsi baxımından diqqətəlayiq nümunədir.

Prezidentin müraciətində xüsusilə kiçik ada dövlətlərinə göstərilən diqqət xasusi qeyd olunur. Fici və Tuvalu kimi dövlətlər üçün iqlim dəyişmələri uzaq perspektivin problemi deyil, gündəlik həyatın bir hissəsidir. Dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi, ekstremal hava hadisələri və ekosistemlərin dəyişməsi bu ölkələrin sosial-iqtisadi inkişafına birbaşa təsir göstərir.

Azərbaycanın qarşısında duran əsas məsələlərdən biri də COP29 dövründə əldə olunan nəticələrin davamlılığını təmin etməkdir.

Azərbaycanın 2026-cı ildə BMT-nin Ümumdünya Ətraf Mühit Günü ilə bağlı müraciətində də bu yanaşma ön plana çıxarılıb. Həmin müraciətdə COP29 sədrliyi dövründə iqlim diplomatiyası və çoxtərəfli dialoq üçün platforma yaradıldığı, inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələr arasında körpü rolunun gücləndirilməsinə çalışıldığı qeyd olunur. Görünən budur ki, COP29 Bakıda başa çatsa da, Azərbaycanın iqlim gündəliyindəki məsuliyyəti başa çatmayıb. Qarşıdakı dövr Bakıdan əldə olunan təcrübənin qorunması, beynəlxalq həmrəyliyin gücləndirilməsi və xüsusilə iqlim dəyişmələrinin təsirlərinə daha həssas ölkələrlə əməkdaşlığın genişləndirilməsi baxımından yeni imkanlar yaradır.

Könül NURULLAYEVA

Milli Məclisin deputatı