Icma.az
close
up
RU
Demoqrafik problem: məktəblər də, regionlar da boşalır Nə baş verir?

Demoqrafik problem: məktəblər də, regionlar da boşalır Nə baş verir?

Icma.az xəbər verir, Ayna saytına əsaslanaraq.

Azərbaycanda məktəblilərin sayının azalması demoqrafik dəyişikliyin getdikcə daha çox nəzərə çarpan göstəricisinə çevrilir

Azərbaycanda məktəbə qəbulun azalması demoqrafik və sosial-iqtisadi dəyişikliklərin getdikcə daha çox nəzərə çarpan göstəricisinə çevrilir və bunun nəticələri təhsil sistemindən çox kənara çıxır. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2025/2026-cı tədris ilində ümumi təhsil müəssisələrinə təxminən 1.674.700 şagird qəbul edilib ki, bu da əvvəlki ildəki 1.695.100 şagirdlə müqayisədə azdır. Bu, bir tədris ilində 20 min 400 şagirdin azaldığını göstərir.

Lakin ən çox təsir edən amil ümumi tendensiya deyil, onun məkan bölgüsüdür. Şəhər məktəblərində şagirdlərin sayı 1.600, kənd yerlərində isə 18.800 azalıb. Başqa sözlə, ümumi azalmanın 92%-dən çoxu kənd yerlərində baş verib. Bu qeyri-mütənasiblik göstərir ki, Azərbaycan təkcə gənclərin sayının azalması ilə deyil, həm də əsasən Bakı və Abşeron yarımadasında böyük şəhər mərkəzlərində əhalinin davamlı konsentrasiyası ilə üzləşir.

Demoqrafik statistika bunun qısamüddətli dalğalanma olmadığını təsdiqləyir. 2015-ci ildə Azərbaycanda 166 min 200 uşaq dünyaya gəlmişdisə, 2025-ci ildə bu rəqəm təxminən 95 min 900 olub. Beləliklə, son on ildə doğum sayı təxminən 42% azalıb. Ayrı-ayrı illərdəki müvəqqəti dalğalanmalar ümumi azalma tendensiyasını dəyişdirməyib. Doğum nisbətinin azalması o deməkdir ki, qarşıdakı illərdə daha az uşaq məktəb sisteminə qəbul olacaq və nəticədə ölkə əmək bazarına daxil olan gənclərin sayında azalma ilə üzləşə bilər.

Bu proseslər daxili miqrasiya kontekstində də nəzərə alınmalıdır. 2005-ci ildən 2024-cü ilə qədər məktəb təhsilinin dəyişən coğrafiyasına həsr olunmuş Bakı Tədqiqat İnstitutunun tədqiqatı bu ərazi transformasiyalarının miqyasını nümayiş etdirir. Bu dövrdə Bakı, Sumqayıt və Abşeron bölgəsində şagirdlərin sayı təxminən 232.000 artıb, Bakıdan kənar bölgələrdə isə təxminən 120.000 şagird itirilib. 2000-ci illərin ortalarında Bakı ölkənin tələbə əhalisinin təxminən 29,5%-ni təşkil edirdisə, 2024-cü ilin sonuna qədər bu pay 42%-ə çatmışdı.

Bu dinamika regional inkişafın daha dərin problemini əks etdirir. Əhalinin paytaxt aqlomerasiyasına keçidi təkcə ailələrin təhsil üstünlükləri ilə deyil, həm də iş yerlərinin, investisiya imkanlarının, səhiyyə xidmətlərinin və sosial infrastrukturun cəmləşməsi ilə əlaqədardır. Reproduktiv yaşda olan gənclər və ailələr daha çox məşğulluq perspektivləri və həyat keyfiyyəti daha yüksək olan əraziləri seçirlər. Nəticədə, regionlar tədricən təkcə məktəbliləri deyil, həm də demoqrafik və işçi qüvvəsi potensialının əhəmiyyətli bir hissəsini itirirlər.

Qəribə bir dairə yaranır: gənc ailələrin axını uşaqların sayını azaldır, şagird sayının azalması fərdi məktəblərin davamlı fəaliyyətini şübhə altına alır və sosial infrastrukturun zəifləməsi kənd icmalarının cəlbediciliyini daha da azaldır. Ona görə də, kiçik məktəblər probleminə yalnız büdcə səmərəliliyi məsələsi kimi baxılmamalıdır. Bir çox kənd icmaları üçün məktəblər təhsilə çıxışı təmin edən və icmanın həyat qabiliyyətini qoruyan ən vacib sosial institutlardan biri olaraq qalır.

Eyni zamanda, bütün mövcud məktəb şəbəkəsinin mexaniki şəkildə saxlanılması universal bir həll yolu ola bilməz. Dövlət iqtisadi məqsədəuyğunluq və təhsil əlçatanlığı arasında tarazlıq tapmalıdır. Təhsil klasterlərinin inkişafı, məktəb nəqliyyatının təşkili, kiçik müəssisələrin modernləşdirilməsi və rəqəmsal təhsil həllərinin tətbiqi azalan şagird sayının təsirlərini qismən kompensasiya edə bilər. Lakin rəqəmsallaşma, xüsusən də ucqar ərazilərdəki uşaqlar üçün tam hüquqlu məktəb təhsilinin əvəzedicisi olmamalıdır.

Demoqrafik dəyişikliklərin də daha ciddi iqtisadi ölçüsü var. Azərbaycan ardıcıl olaraq iqtisadi şaxələndirmə, sənayenin inkişafı, rəqəmsal texnologiyalar, nəqliyyat logistikası və bərpa olunan enerjiyə doğru kurs elan edib. Bu məqsədlərə çatmaq üçün ixtisaslı işçi qüvvəsi, mühəndis heyəti, İT mütəxəssisləri və peşəkar texniki səriştələr tələb olunur. Gənc nəslin azalması, hazırkı təlim tempini qoruyub saxlayaraq, əmək bazarında əlavə məhdudiyyətlər yarada bilər.

İnsan kapitalının keyfiyyəti xüsusilə vacibdir. İşçi qüvvəsinin kəmiyyətcə genişlənməsi ehtimalı azalarsa, iqtisadi artım daha çox məhsuldarlığın artmasına, texnoloji innovasiyalara və peşəkar inkişafa əsaslanmalıdır. Nəticə etibarilə, məktəbə qəbulun azalması təhsil xərclərinin mexaniki olaraq azaldılması üçün deyil, əksinə, onun strukturuna yenidən baxılması və təhsilə qoyulan investisiyaların səmərəliliyinin artırılması üçün səbəb olmalıdır.

Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, bu cür çətinliklər uzunmüddətli həllər tələb edir. Məsələn, Cənubi Koreya son dərəcə aşağı doğum nisbətləri ilə üzləşir və məktəb infrastrukturunu əhalisinin dəyişən yaş strukturuna uyğunlaşdırmaq məcburiyyətində qalır. Azərbaycan üçün bu təcrübə ilk növbədə əvvəlcədən planlaşdırma üçün vacibdir: məktəblər tikilərkən, müəllim heyəti yerləşdirilərkən, regional infrastruktur inkişaf etdirilərkən və dövlət məşğulluq siyasəti formalaşdırılarkən demoqrafik proqnozlar nəzərə alınmalıdır.

Gənc ailələrə dəstək eyni dərəcədə vacib olaraq qalır. Mənzil, uşaq bağçaları, səhiyyə xidmətlərinə, sabit məşğulluğa və peşəkar inkişaf imkanlarına çıxış ailələrin uşaq sahibi olmaq və harada yaşamaq barədə qərarlarına birbaşa təsir göstərir. Eyni zamanda, doğum səviyyəsinin təşviqi fərdi maliyyə ödənişləri ilə məhdudlaşa bilməz. O, həmçinin uşaq sahibi olmaq və böyütməyin ailələr üçün əhəmiyyətli maliyyə və peşəkar qeyri-müəyyənlik yaratmadığı sosial və iqtisadi mühitin yaradılmasına diqqət yetirməlidir.

Effektiv siyasət hazırlamaq üçün region və şəhər üzrə demoqrafik vəziyyətin daha ətraflı təhlili zəruridir. Milli göstəricilər şagird sayının azalmasının əsasən doğum nisbətlərinin azalması ilə əlaqəli olduğu ərazilərlə ən intensiv miqrasiya axınının yaşandığı ərazilər arasındakı fərqləri əks etdirmir. Doğum statistikası, əhalinin yaş strukturu, miqrasiya axınları və məktəbə qəbulun müqayisəsi ailələrə dəstək tədbirlərinin, təhsil infrastrukturunun modernləşdirilməsinin və daha genişmiqyaslı regional inkişaf proqramlarının harada lazım olduğunu müəyyən etməyə kömək edərdi.

Bir tədris ilində 20 min 400 şagirdin azalması özlüyündə qaçılmaz iqtisadi böhranı göstərmir. Lakin azalan doğum nisbəti və əhalinin konsentrasiyası ilə birləşdirildikdə, bu, əhəmiyyətli strateji siqnal göndərir. Azərbaycan tədricən demoqrafik məhdudiyyətlərin iqtisadi artım və regional inkişaf potensialını müəyyən edən bir amilə çevrilə biləcəyi bir vəziyyətə yaxınlaşır.

Əsas sual artıq bu gün Azərbaycan məktəblərində nə qədər uşağın oxuması deyil, həm də gələcək nəsil vətəndaşların necə olacağı, harada yaşayacaqları, hansı təhsili alacaqları və əmək bazarında nə qədər tələbatlı olacaqlarıdır. Demoqrafik prosesləri inzibati qərarlarla dəyişdirmək olmaz, lakin onların nəticələri əsasən hökumət siyasətinin vaxtında aparılmasından asılıdır. Ona görə də, məktəbə qəbulun azalması təhsil sistemində təcrid olunmuş bir problem kimi deyil, Azərbaycanın uzunmüddətli demoqrafik, sosial və iqtisadi inkişaf modelinin yenidən nəzərdən keçirilməsinin zəruriliyi barədə xəbərdarlıq kimi qəbul edilməlidir.

Müəllif: Zaur Nurməmmədov

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:102
embedMənbə:https://ayna.az
archiveBu xəbər 22 Noyabr 2026 19:25 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see384

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see376

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see372

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see368

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see366

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see346

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see346

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see330

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see327

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see326

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see311

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see309

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see302

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see293

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see278

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see272

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see263

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see223

Sabunçu rayonunda YAP ın yaradılmasının 34 illiyi münasibətilə ağacəkmə aksiyası keçirilib

20 Noyabr 2026 21:11see223

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see213
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri