Keçmişin kölgəsində: İlan balığı Kinoseans

Yapon kinosunda "yeni dalğa" cərəyanının əsas nümayəndələrindən biri olan Syöhey İmamuranın (Shohei Imamura) 1997-ci ildə çəkdiyi "İlan balığı" filmi Kann Film Festivalında Qızıl Palma mükafatına layiq görülüb. Zahirdə sadə süjetə malik olsa da, film əslində insan psixologiyasının dərin qatlarını araşdıran mürəkkəb və çoxqatlı bir əsərdir. Bu əsərin müəllifi olan Syöhey İmamura Yapon kinosunda insan təbiətinin dərin və ziddiyyətli tərəflərini araşdıran rejissor kimi tanınır.

Filmin qəhrəmanı Takuro Yamaşita sakit və adi həyat sürən bir insandır. Lakin bir gün aldığı imzasız məktubda həyat yoldaşının ona xəyanət etdiyi bildirilir. Bu hadisə onun həyatını kökündən dəyişir və o, emosiyalarının təsiri altında ağır bir cinayət törədir. 8 il həbs cəzası çəkdikdən sonra azadlığa çıxan Takuro yeni bir həyata başlamaq məqsədilə sakit bir kəndə köçür və bərbər dükanı açır.

Rejissor hadisələrin özündən çox, bu hadisələrdən sonrakı psixoloji vəziyyətə fokuslanır. Takuro cəmiyyətlə ünsiyyət qurmaqda çətinlik çəkir, demək olar ki, heç kimlə danışmır. Onun yeganə "həmsöhbəti" akvariumda saxladığı İlan balığıdır. Bu detal filmin həm vizual, həm də məna baxımından ən önəmli elementlərindən biridir.

Hadisələrin inkişafı Takuronun həyatına Keiko adlı qadının daxil olması ilə yeni mərhələyə keçir. İntihara cəhd etmiş bu qadını xilas etməsi və onunla qurduğu münasibət qəhrəmanın daxili dünyasında müəyyən dəyişikliklər yaratsa da, keçmişin travması onu hələ də tərk etmir. Bu baxımdan film cinayətin özündən daha çox, onun insan həyatında buraxdığı psixoloji və mənəvi izlərə diqqət yetirir.

Filmin əsas ideyalarından biri insanın öz günahı ilə yaşamaq məcburiyyətidir. Takuro qanun qarşısında cəzasını çəksə də, özünü bağışlaya bilmir. Onun keçmişi daim onu izləyir və bu vəziyyət onun daxilində davamlı bir gərginlik yaradır. Eyni zamanda film insanın dəyişə bilməsi və ikinci şans əldə etməsi məsələsini də gündəmə gətirir.

Filmdə cəmiyyətin keçmiş məhbuslara münasibəti də realist şəkildə təqdim olunur. Takuro həm cəmiyyətin ona qarşı ehtiyatlı və şübhəli münasibəti, həm də öz daxili qapanıqlığı səbəbindən təcrid olunmuş vəziyyətdə yaşayır. Bu isə filmi yalnız fərdi deyil, sosial problem kontekstində də əhəmiyyətli edir.

İlan balığı obrazı isə çoxqatlı simvol kimi çıxış edir. O, qəhrəmanın daxili dünyasının, susqunluğunun və insanlarla əlaqə qura bilməməsinin simvoludur. Eyni zamanda bu balıq onun basdırılmış instinktlərini, vicdanını və alter-eqosunu təmsil edə bilər. Akvariumda saxlanılması isə azadlıq və məhdudiyyət arasındakı ziddiyyəti vurğulayır - fiziki olaraq azad olan Takuro psixoloji olaraq hələ də məhdudiyyət içindədir.

Syöhey İmamura bu film vasitəsilə insan təbiətinin ikili mahiyyətini - həm mədəni, həm də instinktiv tərəflərini - ön plana çıxarır. Onun yanaşmasına görə, insan nə qədər sivil görünsə də, daxilində heyvani instinktlər və qaranlıq impulslar mövcuddur. Rejissor bu ideyanı sakit həyat səhnələri ilə qəfil zorakılıq anlarını qarşılaşdıraraq təsirli şəkildə təqdim edir. O, eyni zamanda vurğulayır ki, idarə olunmayan emosiyalar faciəvi nəticələrə gətirib çıxara bilər və insanı bu vəziyyətdən xilas edə biləcək əsas qüvvə sevgidir.

Filmdə baş rolda çıxış edən Koji Yakusho Yaponiyanın ən nüfuzlu və beynəlxalq səviyyədə tanınan aktyorlarından biridir. O, bu filmdəki performansı ilə yanaşı "Babel" və "Mükəmməl günlər" ("Perfect Days") kimi filmlərdəki rolları ilə də böyük şöhrət qazanıb. 2023-cü ildə Kann Film Festivalında "Mükəmməl günlər" filmindəki roluna görə "Ən yaxşı kişi aktyor" mükafatını alması onun sənətkarlığının beynəlxalq səviyyədə qəbul olunduğunu göstərir.

Film tənqidçilər tərəfindən də geniş müzakirə edilib. Məşhur kino tənqidçisi Roger Ebert filmi sakit, lakin dərin psixoloji təsirə malik bir əsər kimi qiymətləndirib və qəhrəmanın daxili dünyasının incə vizual vasitələrlə təqdim olunmasını yüksək dəyərləndirib. Bununla yanaşı, bəzi Qərb tənqidçiləri filmin tempinin yavaş olduğunu qeyd etsələr də, Syöhey İmamuranın özünəməxsus üslubunun və insan təbiətinə yanaşmasının filmi fərqləndirdiyini etiraf ediblər. Yapon tənqidçiləri isə filmi daha çox müsbət qarşılayıb, rejissorun insanın instinktiv tərəflərini göstərmək bacarığını xüsusi vurğulayıblar. Müasir kino analitikləri də əsəri simvolik baxımdan şərh edərək İlan balığını insanın şüuraltı və basdırılmış emosiyalarının metaforası kimi izah edirlər.

Bir sözlə, "İlan balığı" filmi insanın öz keçmişi ilə barışmaq cəhdi, daxili dəyişimi və cəmiyyət içində yer tapmaq mübarizəsi haqqında dərin və düşündürücü bir əsərdir. Bu film tamaşaçını yalnız hadisələri izləməyə deyil, həm də insan təbiəti, mənəvi məsuliyyət və bağışlama anlayışı üzərində düşünməyə vadar edir.

 https://vk.com/video-112446073_456240141

https://www.youtube.com/watch?v=i5NtH4iq0eY   

https://siyahfilmizle.to/the-eel-izle/ 

"525"