Müəllim cəmiyyətin mənəvi dayağıdır

Qloballaşan və getdikcə rəqabətli əmək bazarında təhsil uğur üçün əsas amilə çevrilir və müəllimin rolunun əhəmiyyətini vurğulayır. On minlərlə peşənin dəyişkən dünyasında müəllim peşəsi sabit qalır, baxmayaraq ki, onun məzmunu, iş şəraiti, kəmiyyət və keyfiyyət tərkibi dəyişir. Müəllimlik peşəsi ən qədim peşələrdən biridir; hətta peşə deyil, çağırışdır.
Cəmiyyətlərin inkişaf tarixinə diqqətlə baxsaq, bir həqiqət aydın görünər: harada müəllimə hörmət var, orada gələcəyə ümid var. Müəllim insan formalaşdıran, düşüncə yaradan, dəyərləri gələcəyə daşıyan ən mühüm ictimai fiqurdur. Məhz buna görə müəllim nüfuzu hər dövrdə dövlətin və cəmiyyətin mənəvi güzgüsü hesab olunub.
Bu gün sürətlə dəyişən, texnologiyanın həyatımızın hər sahəsinə nüfuz etdiyi bir dövrdə müəllim əməyinin böyüklüyü daha aydın hiss olunur. Süni intellektin, rəqəmsal platformaların geniş yayıldığı müasir zamanda bəzən “müəllimə ehtiyac azalırmı?” sualı səsləndirilir. Halbuki reallıq  tam əksini göstərir: informasiya artdıqca, onu düzgün emal edən, gənclərə tənqidi düşünməyi, məsuliyyətli olmağı öyrədən müəllimə ehtiyac daha da artır.
İnnovativ və inkişaf edən təhsil mühitində müəllimin rolu daha da genişlənir. O, bilik ötürən şəxs olmaqla yanaşı, mənəvi bələdçi, sosial məsuliyyət daşıyıcısı və nümunədir. Bu yük ağırdır, amma eyni zamanda şərəflidir. Müəllim əməyinin dəyəri məhz bu səssiz, amma dərin təsirdə gizlidir.
Uşaqlara və gənclərə effektiv təsir göstərmək, onların  qarşılıqlı əlaqələrində iştirak etmək və müstəqil təşəbbüslərini stimullaşdırmaq üçün bilik, bacarıq və qabiliyyətlərin əldə edilməsini, eləcə də insanlara və dünyəvi hadisələrə  münasibətlərin formalaşmasını tənzimləyən qanunları dərindən anlamaq lazımdır. Həmçinin müxtəlif uşaq fəaliyyətlərinin (akademik, oyun, iş, idman və bədii) tərbiyəvi  potensialını müəyyən etmək və həyata keçirmək vacibdir. Uşaqların gözlərinizin qarşısında dəyişdiyini və yetkinləşdiyini, təkcə böyümədiyini, həm də daha ağıllı, xeyirxah və daha şəfqətli olduqlarını görmək müəllim üçün çox vacibdir. Tədris təcrübəsi çox vaxt mövcud vəziyyəti qiymətləndirməyi və dərhal cavab verməyi tələb edir. Müəllimlər intuisiyaya, təcrübə və güclü şəxsi keyfiyyətlərin vəhdətinə   əsaslanırlar. Müəllimlik təcrübəsi vasitəsilə onlar müxtəlif pedaqoji bacarıqlar arasından zamanın tələblərinə ən uyğun olanı seçmək bacarığını inkişaf etdirirlər.
Müəllim nəsillər arasında bir əlaqə, sosial-tarixi təcrübənin daşıyıcısıdır; biliklərdən səmərəli istifadə edən novatordur; tədqiqatçı, pedaqoq, təşkilatçı və layihə meneceridir; ürəyini uşaqlara həsr edən sevən, anlayışlı bir insandır!
Müəllimlər gənclərin mənəvi dünyasını müasir cəmiyyətin prinsiplərinə və dəyərlərinə uyğun olaraq formalaşdırırlar. Bu bir həqiqətdir ki, müəllimlər cəmiyyətdə "hərəkətverici", sosial tərəqqinin katalizatoru (sürətləndiricisi) kimi çıxış edirlər. Müəllimlər gənc nəslin formalaşdırılması prosesində yeni və mütərəqqi istehsal texnologiyalarına yiyələnmiş, cəmiyyətin çoxşaxəli həyatında baş verən qabaqcıl yenilikləri operativ şəkildə mənimsəmək qabiliyyətinə malik yüksəkixtisaslı mütəxəssislərin yetişdirilməsinə əhəmiyyətli töhfə verirlər. Pedaqoji fəaliyyət, gənc nəsli iqtisadi, siyasi, mənəvi və estetik məqsədlərə uyğun həyata hazırlamağa yönəlmiş, şüurlu şəkildə yetkinlərin xüsusi sosial faydalı fəaliyyət növüdür.
Hər yeni dövr müəllimlər  qarşısında "zamanla ayaqlaşmaq"  prinsipi   kimi yeni öhdəliklər qoyur. Bu mərhələdə müəllimlərin ən vacib vəzifəsi gənc nəslə informasiya dünyasında yaşamağı və lazımi bilikləri tapıb istifadə etməyi öyrətməkdir. Yeni informasiya cəmiyyətinə keçidlə müəllimlərin peşəkar səviyyəsinə tələblər artır. İnnovasiyaları mənimsəyə bilən və sinif otağına yaradıcı ruh və enerji gətirə bilən mütəxəssislərə xüsusi diqqət yetirilir.  Bununla da  müəllimlər təhsil strategiyasındakı bütün dəyişikliklərə həssaslıq göstərməklə ,  yeni əsrin informasiya və kommunikasiya imkanlarından ağıllı şəkildə istifadə etməyə çalışırlar. Qlobal iqtisadi, mədəni və siyasi dəyişikliklər fonunda müəllimlərin rolu tənqidi düşünməyə, dəyişikliklərə uyğunlaşmağa və cəmiyyətin inkişafına töhfə verməyə qadir olan vətəndaşlar hazırlamaqda mərkəzi rol oynayırlar. 
XXI  əsrdə müəllimin rolu əhəmiyyətli dəyişikliklərə məruz qalmışdır. Biliyin passiv şəkildə mənimsənilməsinə əsaslanan ənənəvi tədris modeli daha aktiv və interaktiv təlim metodlarına yol açır. Müəllimlər təlim prosesinin moderatorlarına və fasilitatorlarına çevrilir. Bu gün gənclərin təhsildən gözləntiləri əhəmiyyətli dərəcədə dəyişmiş, müəllimin rolu yalnız bilik ötürən mühazirəçi funksiyası ilə məhdudlaşmır. Onlar dinlənilmək, anlaşılmaq, fikirlərinə hörmət və dəyər verildiyini hiss etmək istəyirlər. Bu baxımdan, müasir dövr müəllimdən daha çevik düşünməyi, açıq və qarşılıqlı dialoq qurmağı, eləcə də yüksək empati bacarığı nümayiş etdirməyi tələb edir. Bütün bunlar isə müəllim əməyinin həm məsuliyyətini və çətinliyini, həm də onun cəmiyyətdəki mənəvi və peşəkar dəyərini artırır.
Bu kontekstdə, müəllim kadrları hazırlayan aparıcı ali təhsil müəssisələrindən biri kimi Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin (ADPU) üzərinə xüsusi strateji və ictimai məsuliyyət düşür. Peşə fəaliyyətimi böyük məsuliyyət və sevgi ilə həyata keçirdiyim bu ali təhsil müəssisəsinin əsas missiyası milli şüura malik, tədqiqatçı, məhsuldar, dərin düşüncəli, elmə və insan hüquqlarına hörmət edən, yaradıcı və innovativ pedaqoqların yetişdirilməsindən ibarətdir. Bu missiya ADPU-nun yalnız tədris funksiyasını deyil, eyni zamanda cəmiyyətin intellektual, sosial və mədəni inkişafında aparıcı rolunu da müəyyənləşdirir. Universitetdə aparılan elmi-tədqiqat fəaliyyəti isə təhsil sisteminin aktual problemlərinin araşdırılmasına, elmi əsaslandırılmış həll yollarının təklifinə və əldə olunan nəticələrin tədris prosesinə inteqrasiyasına xidmət edir. Bu baxımdan ADPU-nun fəaliyyəti bilik istehsalı ilə bilik ötürülməsi arasında üzvi əlaqənin yaradılmasını təmin edir.
Burada tələbələrə təkcə elm, bilik və peşə bacarıqları aşılanmır, eyni zamanda insanlıq, mərhəmət, vicdan, sosial məsuliyyət kimi dəyərlər təbliğ olunur. Çünki yaxşı müəllim olmaq üçün yalnız fənni bilmək kifayət etmir – insanı anlamaq, dinləməyi bacarmaq, nümunə olmaq lazımdır.Müasir dövr müəllimdən daha çevik, daha açıq fikirli, daha empatik olmağı tələb edir. Bugünkü tələbə yalnız bilik gözləmir; o, anlaşılmaq, dəyər verildiyini hiss etmək istəyir. Bu baxımdan müəllimin mərhəmətli, ədalətli və insani yanaşması pedaqoji prosesin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. ADPU-da formalaşdırılan müəllim modeli məhz bu prinsiplərə söykənir: bilikli, bacarıqlı və eyni zamanda vicdanlı insan yetişdirmək. Məzunlarımız  gələcək nəsillərin təlim-tərbiyəsində həlledici rol oynamaqla, ölkənin sosial-iqtisadi və mədəni inkişaf strategiyalarının reallaşdırılmasında mühüm iştirakçıya çevrilirlər.
Müəllim nüfuzu cəmiyyətin müəllimə verdiyi qiymətlə birbaşa bağlıdır. Müəllimə hörmət etmək, əslində, gələcəyimizə hörmət etmək deməkdir. Müəllim nüfuzu yalnız onun şəxsi mövqeyi ilə deyil, cəmiyyətin müəllimə verdiyi dəyər ilə formalaşır. Müəllimə göstərilən hörmət əslində gələcək nəsillərə göstərilən hörmətdir. Çünki bu gün universitet auditoriyalarında əyləşən tələbələr sabah məktəblərdə, müxtəlif sahələrdə cəmiyyətin taleyinə təsir edəcək qərarlar verəcəklər. Onların dünyagörüşündə müəllimin izi hər zaman hiss olunacaq.
Müasir çağırışlar fonunda müəllim həm bilik mənbəyi, həm də mənəvi bələdçi rolunu daşıyır. On altı il pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olan bir müəllim kimi deyə bilərəm ki, müəllim əməyinin ölçüsü saatla, maaşla və ya statistik göstəricilərlə ifadə edilə bilməz. Müəllimin əməyi bəzən bir cümlədə, bəzən bir baxışda, bəzən isə bir tələbənin həyat yolunu dəyişən kiçik, amma taleyüklü bir məsləhətdə gizlənir. Müəllim səssiz qəhrəmandır – onun zəhməti illər sonra bəhrə verir.
Müəllim varsa – ümid var!  Müəllim dəyərlidirsə – cəmiyyət güclüdü!.
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin dosenti, b.ü.f.d. Şəbnəm Əsədova