Qərib Məzarlar PƏRVİZ YƏHYALI YAZIR

Mirzə Xəzər səhifəsi

Xəfif payız rüzgarı çinarların saralmış yarpaqlarını budaqlardan qoparıb Arvan çayının yatağına səpirdi. Yazda aşıb-daşan Arvanın çoşqunluğundan əsər belə qalmamışdı. Sanki təbiət payızın bu vədəsi qızılı çinar yarpaqlarından nə vaxtsa Arvana gələcək dalğaların qədəmlərinə əlvan xalı döşəyirdi. Susuz Arvan dağlardan öz dərəsi boyu soyuq hava axınını çəkib gətirərək çınarlara yaxınlaşan qışın müjdəsini çatdırırdı. Arvanın sağ sahilindəki məhəllənin sakinlərinin payız qayğıları ilə yanaşı alış-verişlərinin də qələbəliyi hiss olunurdu. Ta qədimdən göyçaylılar payız aylarını toy mövsümü hesab etdiyindən məhəllədəki zərgər dükanında müştərilərin çoxluğu nəzərə çarpırdı. Eynən papaqçı və dərzi köşklərinə baş çəkən müsafirlərin də sayı xeyli artmışdı. Kərim kişi də qışa hazırlığın qızğın dövrünü qayğıların ağuşunda keçirirdi. O, ev üçün odun, ərzaq tədarükü ilə yanaşı məhəllə sənətkarları kimi mövsümdən mümkün qədər pul-para əldə etməyə çalışırdı. Bu günlər qonşuları zarafatla ona bir az da çox işləməlisən deməsi səbəbsiz deyildi. Onun adını Mirzə qoyduğu oğlu 1947-ci ilin 29 oktyabrda doğulmuşdur. Müharibədən sonra Göyçayda da həyat yavaş-yavaş öz axarına qaydırdı. İstiqanlı, mehriban göyçaylılar bərəkətli Göyçay torpağında insan əlinin qabarından, alın tərinin bəhrəsindən hasil olunan ruzini həmişə açıq ürəklə bölüşməyi sevmişlər. Qədim Şirvan elinin bu səfalı guşəsi qoynuna pənah gətirənlərə həmişə qucaq açmışdır. Həftəran vadisinin Mücü köyündən bura gəlmiş bütöv məhəllə də sadə və saf insanları ilə Göyçayın sayılıb-seçilən sakinləri idi.
Əllinci illərin əvvəllərində Mikayılovlar ailəsinin kiçik yaşlı nümayədəsi Mirzə digər yaşıdları kimi məktəbə gedir və həmin illərin uşaqlarının sehrinə bənd olduğu radioya qulaq asmağı çox xoşlayırdı. El arasında “52” adlanan radioqəbuledici sözün əsl mənasında balaca Mirzəni ovsunlamışdır. Çox keçmir ki, onun radio sevgisi təhsil aldığı Göyçay 3-nömrəli orta məktəbin radio qovşağında məktəb xəbərlərini oxumasına gətrib çıxarır. Mirzə Mikayılov 1954–cü ildə birinci sinfinə daxil olduğu məktəbin həyatında digər yaşıdlarından fərqlənirdi. Balaca Mirzənin özünün yazdığı mətnlər nədənsə məktəb pioner təşkilatını “senzura” sından keçmirdi. Ona bir qayda olaraq radio qovşağında həftə ərzində məktəb üzrə 5 və 2 qiymət alan şağirdlərin ad və soyadını oxutdurur, ara-sıra isə kommunist partiyasının xalqın rifahına yönəlmiş addımlarından bəhs edən hazır mətnlə çıxış verirdilər. Çox sonralar Mirzə müsahibələrinin birində həmin illərdə 3 və 4 alan şagirdlərə haqsızlıq edildiyini düşündüyünü etraf etmişdir. 1964-cü ildə orta məktəbi bitirib, Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakultəsinə daxıl olmasını da məhz məktəbli olduğu zaman digər sahələrdə istedadı olan şağird yoldaşlarına haqsızlıq edildiyindən qaynaqlandığını deyən Mirzə 1969-cu ildə universiteti bitirərək vəkillik fəaliyyətinə başlayır. O, 1974- cü ilin sonuna qədər Sumqayıtda vəkil kimi fəaliyyət göstərir. Yetmişinci illərin ortaları elə bir zaman kəsiyidir ki,hər şeyin bir rəngdən ibarət olduğunu diktə edən cəmiyyət eyiblərini dilə gətirmək faktiki mümkünsüz idi. Hüquqşünas Mirzə Mikaylov dissident kimi həbsxana həyatı yaşamaq ya da Sovetlər Birliyindən mühacirət etmək dilemması qarşısında ikinci yolu seçir. O, İsrailə mühacirət edərək, Təl-Əviv universitetinə daxil olur. 1975-76-cı illərdə İsrail ordusunda əsgəri xidmət keçən Mirzə ABŞ-a dəvət alır. “Amerikanın Səsi” radiosunun 1976-85-ci illərdə Azərbaycan bölməsinə rəhbərlik edən Mirzə buradakı fəaliyyətilə bütün dünya azərbaycanlılarının sevimlisinə çevrilir. 1977-ci ildə özünə Xəzər təxəllüsü götürən Mirzə Mikayılov radiojurnalistika sahəsində çox ciddi uğurlara imza atır. Onunu təhlil süzgəcindən keçirdiyi müddəalar, Azərbaycan xalqının milli oyanış prosesinə verdiyi tövhələr hamının diqqətini çəkir. Mirzə Xəzər qeyri-adi səs tembrinə malik unikal səs sahibi olmaqla XX əsrin 70-80- ci illərində Azərbaycanın Qərbdə səsi idi. O, tariximizə, mədəniyyətimizə sovet dönəmindəki baxış bucağının tam fərqlisini sərgiləyirdi.
Münhenə, Azadlıq radiosunun Azərbaycan bölməsinə dəvət alan Mirzə Xəzər 1987-2003-cü illərdə sələfl Əbo bəy Fətəlibəyli kimi Azadlıq radiosunun Azərbaycan bölməsinə rəhbərlik edib. Bu o illər idi ki, xalqımız erməni təcavüzünə məruz qalır, Kreml ənənəvi antiazərbaycan siyasətilə açıq-açığına milli hislərimizlə oynayırdı.
Qəlbi həmişə Azərbaycanla döyünən yazıçı, jurnalist, tərcüməçi Mirzə Xəzər bütün varlığı ilə yanında olduğu xalqının həmin illərdə dünyaya hayqıran səsi oldu. Azərbaycan 1990-cı ilin 20 yanvar acısını yaşayarkən mənfur Kreml məhz səsimizi boğmaq üçün ilk növbədə informasiya blokadası yaradaraq törətdiyi cinayətlərdən dünyanın xəbər tutmamasına çalışıdi. Fəqət Mirzə Xəzər bütün imkanlardan istifadə edərək əlində olan resurslarla o blokadanı yara bildi. Düzdür texniki dəstək, maliyə ABŞ-dan qaynaqlanırdı. Ancaq məhz Mirzə Xəzərin o titrək səsi bütün dünya azərbaycanlılarını haqqının uğrunda mübariz olmağa köklədi. Xalq olaraq Bakı qırğınının törədildiyi o müdhiş tarixdə Mirzə Xəzərin səsindən toparlanaraq ruh düşkünlüyünü yaxın buraxmayan Azərbaycan öz haqq etdiyi haqqı uğrunda daha da mübariz oldu. Azadlığın, Mirzə Xəzərin səsini texniki cəhətdən batırmaqda aciz olan imperiya rəsmi qaydada ABŞ-a etiraz ünvanladı. Kim bilir, bəlkə də hansısa bazarlıq da olub. 90-cı illərin əvvələrindən başlayaraq əvvəl Münhendə daha sonra Praqadan yayımlanan Azadlıq radiostansiyasının Azərbaycan bölməsinin işində ABŞ tərəfindən uzun-uzadı yoxlamalar aparıldı. Şər qüvvələrin boğmaq istədiyi haqq səsi, Mirzə Xəzər səsinin susdurulmasına cəhdlər edildi. Və nəhayət 2003-ci ildə Mirzə öz sevimli radiosundan uzaqlaşdırıldı.
Mirzə Xəzər həm də tərcüməçi kimi Əsəd bəyin “Əli və Nino” əsərini alman dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir. O, bu əsəri Yusif Səmədoğlunun xahişi ilə tərcümə edib. Əsərin “Azərbaycan” jurnalında dərcindən əldə olunan qonararı isə 20 yanvar şəhidlərindən birinin ailəsinə bağışlayan böyük ədib həm də şəfqət missiyası ilə xalqımızın yanında olduğunu bir daha göstərmişdir.
Ömrünün son on ilini əsasən ədəbi yaradıcılığa həsr edən Mirzə Xəzərin Azərbaycanla döyünən ürəyi məhz daim əzablı ağrı ilə yaşadığı yanvar ayına təsadüf etdi. Göyçaydan, Arvan sahilindən başlanan ömür yolu Bakı, Sumqayıt, Təl-Əviv, Vaşinqton, Praqadan keçərək Almaniyada, Münhendə, 31 yanvar 2020- ci cu ildə sona yetdi. İndi onun Bavariya səmalarında dolaşan ruhu bir cənub şəhərinin çinar yarpaqlarının xışıltısana həsrət-həsrət boylanır. Onun uşaqlığının, ilk gəncliyini şahidi Göyçayın xan çinarları isə yenə hər payız Arvan çayının yatağına qızılı yarpaqlarından xalı döşəyir.
Bəlkə də ruhlar qoşulub payız rüzgarlarına doğma yerlərə, ən isti xatirələrə baş çəkməyə gəlcək deyə…

Pərviz Yəhyalı

Gununsesi.info