Azərbaycan İsrail münasibətləri: Diplomatik yanaşmalarda yeni mərhələ MÜSAHİBƏ

Azərbaycan müdafiə naziri Zakir Həsənov ilə İsrailin yüksək rütbəli nümayəndə heyətinin görüşü iki ölkə münasibətlərinin artıq təkcə taktiki deyil, strateji xarakter aldığını bir daha təsdiqləyir. Bunun fonunda İsrailin nüfuzlu BESA Mərkəzinin Azərbaycanın “İbrahim Sazişləri” prosesinə ehtiyatlı və hesablanmış yanaşmasını yüksək qiymətləndirməsi Bakı üçün regional siyasətdə özünəməxsus mövqenin formalaşdığını göstərir. Hər iki hadisənin paralel şəkildə baş verməsi Azərbaycan–İsrail xəttində həm təhlükəsizlik, həm də diplomatik sahədə yeni dinamikanın irəli gəldiyini ortaya qoyur.

Bakıvaxtı.az politoloq Züriyə Qarayeva ilə bu istiqamətdə müsahibəni təqdim edir.

– Azərbaycan və İsrail müdafiə qurumlarının son görüşü iki ölkə arasındakı münasibətlər barədə nəyi göstərir?

– Bu görüş Azərbaycan–İsrail münasibətlərinin təkcə klassik hərbi əməkdaşlıqdan ibarət olmadığını, daha çox strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldiyini göstərir. Bakı ilə Təl-Əviv arasında müdafiə sənayesi, kəşfiyyat texnologiyaları və sərhəd təhlükəsizliyi sahəsində uzunmüddətli əməkdaşlıq mövcuddur. Son görüş isə həmin xəttin daha modern, yüksək texnoloji və qarşılıqlı asılılığı artıran mərhələyə keçdiyinə işarədir.

Hər iki tərəf üçün regional təhlükəsizlik məsələləri – xüsusilə İran, Yaxın Şərq geosiyasətində sürətlə dəyişən balans və Cənubi Qafqazdakı yeni vəziyyət – prioritet olaraq qalır. Bu baxımdan, görüş həm koordinasiya, həm də gələcək risklərin qiymətləndirilməsi baxımından mühüm mərhələdir. Azərbaycanın müdafiə sisteminin yenilənməsi isə İsrail üçün regionda etibarlı tərəfdaşın daha da möhkəmlənməsi anlamına gəlir.

– BESA Mərkəzinin Azərbaycanın “İbrahim Sazişləri” ilə bağlı ehtiyatlı mövqeyini müsbət qiymətləndirməsi nə deməkdir?

–  BESA-nın yanaşması göstərir ki, Azərbaycan yeni regional arxitekturaların təsiri ilə deyil, öz milli maraqlarına əsaslanan rasional hesablama ilə hərəkət edir. Bakı üçün belə qlobal formatlara qoşulmaq təkcə diplomatik jest deyil, ciddi geostrateji nəticələri olan addımdır. Buna görə də Azərbaycan prosesin bütün tərəflərini – ABŞ–İsrail–Ərəb dünyası münasibətlərini, İranın reaksiyasını və regional balansı diqqətlə izləyir.

Əksər ekspertlərin “gecikmə” adlandırdığı məsələ əslində Azərbaycanın strateji səbridir. Bakı ən sərfəli və təhlükəsiz zamanlamanı seçməklə həm siyasi çəkisini artırır, həm də beynəlxalq arenada mövqelərini möhkəmləndirir. Bu yanaşma Azərbaycanın çoxvektorlu və müstəqil siyasət doktrinası ilə tam şəkildə üst-üstə düşür.

Züriyə Qarayeva: Müdafiə sahəsində yüksələn dinamika diplomatik koordinasiya ilə paralel şəkildə inkişaf edir

– Müdafiə nazirlərinin görüşü və BESA təhlili birlikdə Azərbaycan–İsrail münasibətlərində hansı ümumi tendensiyanı göstərir?

– Hər iki hadisə onu göstərir ki, Azərbaycan–İsrail münasibətləri artıq sadəcə ikitərəfli əməkdaşlıq çərçivəsindən çıxaraq regional təhlükəsizlik sisteminin mühüm dayaqlarından birinə çevrilir. Müdafiə sahəsində yüksələn dinamika diplomatik koordinasiya ilə paralel şəkildə inkişaf edir. Bakı həm təhlükəsizlik, həm diplomatik, həm də geosiyasi platformalarda İsraillə əlaqələri sistemli şəkildə gücləndirir.

Azərbaycanın beynəlxalq çəkisi artdıqca İsrail də onu Yaxın Şərq–Qafqaz–Mərkəzi Asiya xəttində strateji aktor kimi görür. Bu kontekstdə hər iki hadisə birlikdə Azərbaycan–İsrail münasibətlərində yeni strateji mərhələnin formalaşdığını açıq şəkildə ortaya qoyur.

– Azərbaycanın bu proseslərdə ehtiyatlı davranmasının əsas geosiyasi səbəbləri nələrdir?

– Azərbaycan çox həssas geosiyasi məkanda yerləşdiyi üçün qərarlarını regiondakı güc balansını nəzərə alaraq verir. Bakının atdığı hər bir addım İran, Rusiya və Qərb arasında mövcud tarazlıqla bilavasitə əlaqəlidir. “İbrahim Sazişləri” kimi formatlara emosional və sürətli şəkildə qoşulmaq ölkənin şimal və cənub istiqamətlərində əlavə gərginlik yarada bilər.

Bu səbəbdən Azərbaycan təhlükəsizlik maraqlarını maksimum qorumaq üçün zamanlama faktorunu xüsusi diqqət mərkəzində saxlayır. Paralel olaraq Bakı regional nüfuzunun artması fonunda daha sərfəli mövqedən çıxış etmək imkanını da nəzərə alır. Bu isə çoxvektorlu siyasətin ən yetkin tətbiqi kimi qiymətləndirilə bilər.

Zülfü Məmmədov