İnsan niyə yuxuda danışır?

Bir çox insan həyatında ən azı bir dəfə yaxınlarından “gecə yuxuda danışırdın” sözünü eşidib. Bəziləri yuxuda yalnız bir neçə anlaşılmaz söz deyir, digərləri isə sanki kiminləsə söhbət edir, suallara cavab verir, hətta gülür və ya qışqırır.

Bəs insan niyə yuxuda danışır? Bu, hər hansı xəstəliyin əlamətidir, yoxsa tamamilə normal bir haldır?

Azpost.info mövzu ilə bağlı elmi araşdırmaları və mütəxəssislərin fikirlərini araşdırıb.

Yuxuda danışmaq nədir?

Mütəxəssislər yuxuda danışmağı somnilokviya adlandırırlar. Bu, insanın yuxu zamanı fərqində olmadan sözlər, cümlələr və ya müxtəlif səslər çıxarması ilə xarakterizə olunan yuxu davranışıdır. Somnilokviya təkbaşına xəstəlik hesab edilmir. Əksər hallarda bu vəziyyət sağlam insanlarda da müşahidə olunur və ciddi təhlükə yaratmır.

Araşdırmalara görə, uşaqlarda yuxuda danışmaq böyüklərlə müqayisədə daha çox rast gəlinir. Bunun səbəbi uşaqların sinir sisteminin və beyninin hələ inkişaf mərhələsində olmasıdır. Böyüdükcə bu hal əksər insanlarda azalır və ya tamamilə yox olur.

Beyində nə baş verir?

Yuxu bir neçə mərhələdən ibarətdir və beyin gecə boyu müxtəlif fəaliyyətlər göstərir.

Alimlərin fikrincə, yuxuda danışmaq əsasən yuxunun dərin mərhələlərində və ya REM (Rapid Eye Movement – sürətli göz hərəkətləri) mərhələsində baş verə bilər. Bu dövrdə beyin aktiv işləyir, xatirələri emal edir, emosiyaları nizama salır və yuxular formalaşır.

Bəzən beynin danışığa cavabdeh olan mərkəzləri qısa müddətə aktivləşir. Nəticədə insan yuxuda sözlər deyə bilər, lakin səhər bunları xatırlamır.

Yuxuda danışmağa səbəb olan amillər

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, somnilokviyanın yaranmasına müxtəlif amillər təsir edə bilər.

Gündəlik həyatda yaşanan gərginlik, narahatlıq və emosional yüklənmə yuxunun keyfiyyətinə təsir edir. Stressli dövrlərdə yuxuda danışma halları daha tez-tez müşahidə olunur.

Uzun müddət kifayət qədər yatmamaq beynin normal fəaliyyətini poza bilər. Nəticədə yuxu zamanı müxtəlif davranışlar, o cümlədən danışmaq baş verə bilər.

Xüsusilə uşaqlarda qızdırma zamanı yuxuda danışmaq və sayıqlamaq daha çox rast gəlinir.

Genetik meyl

Araşdırmalar göstərir ki, ailədə yuxuda danışan şəxslər varsa, digər ailə üzvlərində də bu halın müşahidə olunma ehtimalı artır.

Alkoqollu içkilər və sinir sisteminə təsir edən bəzi dərman preparatları yuxunun normal strukturunu dəyişə bilər. Bu da yuxuda danışma ehtimalını artırır.

Yuxuda danışmaq təhlükəlidirmi?

Əksər hallarda xeyr.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, əgər insan yalnız arabir yuxuda danışırsa və bu hal gündəlik həyatına təsir etmirsə, narahatlıq üçün ciddi əsas yoxdur.

Lakin aşağıdakı hallarda həkimə müraciət etmək tövsiyə olunur:

yuxuda tez-tez qışqırmaq;

aqressiv hərəkətlər etmək;

yuxuda gəzmə ilə birlikdə müşahidə olunması;

nəfəsin dayanması və ya boğulma hissi;

gündüz həddindən artıq yuxululuq;

böyüklərdə qəfil başlayan və uzun müddət davam edən yuxu pozuntuları.

Belə əlamətlər yuxu apnesi, REM yuxu davranış pozuntusu və ya digər nevroloji problemlərlə əlaqəli ola bilər.

Yuxuda deyilən sözlər həqiqəti əks etdirirmi?

Bu, ən çox verilən suallardan biridir.

Psixoloqlar və nevroloqlar bildirirlər ki, yuxuda deyilən sözləri insanın gizli fikirləri və ya etirafı kimi qəbul etmək düzgün deyil. Yuxu zamanı beyin müxtəlif xatirələri, təsadüfi məlumatları və emosiyaları emal etdiyi üçün deyilən sözlər çox vaxt məntiqsiz və əlaqəsiz olur.

Yəni yuxuda danışmaq insanın şüurlu şəkildə nəyisə etiraf etməsi anlamına gəlmir.

Yuxuda danışmağın qarşısını almaq mümkündürmü?

Tam qarşısını almaq hər zaman mümkün olmasa da, bəzi vərdişlər bu halın azalmasına kömək edə bilər:

Hər gün eyni saatda yatıb oyanmağa çalışın.

Gündə ən azı 7–9 saat keyfiyyətli yuxu alın.

Axşam saatlarında kofein və alkoqoldan uzaq durun.

Telefon və kompüter ekranından istifadəni yatmazdan əvvəl məhdudlaşdırın.

Stressi azaltmaq üçün nəfəs məşqləri və ya yüngül fiziki fəaliyyətlə məşğul olun.

Uzun müddət davam edən yuxu problemləri olduqda yuxu mütəxəssisinə müraciət edin.

Yuxuda danışmaq insanların əhəmiyyətli bir hissəsində rast gəlinən və əksər hallarda zərərsiz hesab olunan yuxu davranışıdır. Bunun əsas səbəbləri stress, yuxusuzluq, genetik meyl və beynin yuxu zamanı davam edən fəaliyyəti ilə əlaqələndirilir.

Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, bu hal nadir hallarda ciddi xəstəliyin əlaməti olur. Lakin yuxuda danışmaq digər yuxu pozuntuları ilə birlikdə baş verirsə və ya insanın həyat keyfiyyətinə təsir edirsə, mütləq həkim müayinəsindən keçmək lazımdır.

AzPost.az