Kitab köməyimiz olsun…

KİTAB YADDAŞDIR!

Yeniyetmə və gənc yaşlarımızda oxuduqlarımız kitabları indi də xatırlayırıq. Oxumaq növbəsi yaradırdıq. Tələsdirirdik bir-birimizi. Tələbə vaxtı mən kitab növbələrinə rast gəlirdim. Elə həmin illərdə bir neçə seriyadan çıxan kitabları toplayırdım. Onlardan biri də “Kimya və həyat” seriyası idi. Həmin seriyadan olan kitablardan qeydlər aparırdım. Elə bu əlamətdar gündə həmin qeydlərin birini paylaşıram. Böyük Amerika yazıçısı, elmin populyarlaşdırılmasında əvəzsiz xidmətləri olan Ayzek Azimovun 1989-cu ildə IBM üzrə mütəxəssislərin Konfransında günümüzlə səsləşən məşhur çıxışından: “Mən çalışacağam ki, ideal informasiya – axtarış sistemini təsvir edim. Bundan hamı, hətta bunun haqqında informasiyası olmayan şəxslər də istifadə edə biləcəklər. Bu portativdir və onu özümüzlə gəzdirmək mümkün olacaq. Onun üçün kənardan heç bir qidalandırıcı vasitə tələb olunmayacaq. Onun daşıdığı informasiya hətta onu şəbəkədən ayırsan belə əbədi olaraq qalacaq.” Auditoriya təəcüb içində idi. Böyük yazıçı dərindən nəfəsini dərib davam etdi: “Yəqin ki, siz anladınız : söhbət əlbəttə ki, sadəcə kitabdan gedir”.

Qədim müdriklərdən tutmuş müasir yazıçıların əsərləri bizə kitab vasitəsilə gəlib çatıb. Kitab bütün dövrlərin bilik mənbəyi olub və İnformasiya Kommunikasiya texnologiyalarının bizə təklif etdiyi elektron vəsaitlər də kitabı sıradan çıxara bilmədi. Böyük filosof və yazıçı Umberto Ekonun “Ədəbiyyat haqqında” əsərində kitab və kitabxana haqqında fikirləri geniş yer alıb: “Rable və Servantesin kitaxanasında saxlanılan kitabların adlarını sadalaya bilərik. Ona görə ki, bu kitabxanalar tamamlanmış kitabxanalardır. Ancaq biz böyük Borxesin kitabxanasından heç bir sərlövhənin adını çəkə bilmərik, ona görə ki, onun kitablarının sayı sonsuzdur. Buna görə də onların məzmunundan çox, kitabxananın quruluşu daha maraqlıdır”. Azərbaycanda da tamamlanmamış, sonsuz kitabxana sahibləri olan yazıçı və alimlərimiz olub. Azad Mirzəcanzadənin, Qorxmaz Quliyevin, Rəhman Bədəlovun, Yusif Rüstəmovun, Fazil Mustafanın , Cəmil Quliyevin, Cəmil Əhmədlinin kitabxanası…

Mən görkəmli alimlərin, yazıçıların, sənətkarların ölümündən sonra əlyazmaları və kitablarının bayıra tullanmasının şahidi olmuşam. Çünki onların varisi yoxdur. Böyük alimlərin, yazıçıların kəşflərinə və gözəl əsərlər yaratmaqlarına səbəb babaları və atalarından qalma kitabxana olub.

Kitab özü ilə iki məşhur obraz yaradıb: Bibliofil və bibliomaniya.

Biblifil – kitabın məzmununa baxmadan kitabı sevir. Əlbəttə ki, elə bibliofillər var ki, kitabları tematika üzrə toplayır, hətta onları oxuyurlar. Kitab oxumağı sevənlər və alimlər çox vaxt oxuduqları kitablarda onların marağını cəlb edən fikirlərin altından xətt çəkir, yaxud onları işarələyirlər. Belə kitablar başqalarının əlinə düşəndə özündən əvvəlki oxucunun zövqünə bələd olur. Mən kitabxanasını satan bir alimin kitablarının bir neçəsində bu işarələmələri və qeydləri görmüşəm.

Bibliofillə biblioamaniyanın fərqi nədədir? Onların fərqini anlamaq üçün dünyanın ən nadir kitabı ilə bağlı əhvalata nəzər yetirək. Fərz edək ki, bu Qutenberqin Bibliyasıdır. Bunun axırıncı nüsxəsini 1987-ci ildə bir yapon 7 milyard lirə almışdır. Biblioman bu kitabı sirrli şəkildə saxlayacaq onu heç kimə göstərməyəcək, təklikdə götürüb vərəqləyəcək və özünü xoşbəxt hiss edəcək. Bibliofilllər isə istəyirlər ki, onun kitabxanasını çox adam görsün.

Umberto Eko ilə məşhur fransız yazıçısı, tarixçi, ssenarist, Fransa kinematoqrafiyasının patriarxı Jan-Klod Karyerlə dialoqu bestsellerdir. “Kitabdan yayınmağa cəhd etməyin!” kitabında onlar olduqca maraqlı dialoq aparırlar. “Biz kompüterin ekranından, mobil telefondan oxumağa vərdiş etmişik. Ekrandan oxumaq kitabı əvəz edəcəkmi? Biz bu kiçik ekrandan istifadə etməklə itiririk, yoxsa qazanırıq! Siz Servantesin “Don Kixot”unu ekrandan oxuya bilərsinizmi? Gözünüz tennis şarına çevrilər. Bu iki mütəfəkkirin gəldiyi qənaət budur: e-book kitabı sırdan çıxara bilməyəcək. Qutenberqin dahiyanə ixtirası əlyazmaları, kino – rəssamlığı öldürə bildimi? Yaxud televiziya kinonu sıradan çıxara bildimi?” Onların hər ikisi deyir: Kitabdan qurtulmaq mümkün deyil!”

İndi şəxsi kitabxanalarının kəmiyyəti və keyfiyyəti ilə müqayisə aparanların sayı çox azdır. Hətta əlində kitab olan adama elə də yaxşı baxmırlar. Böyük şəhərlərimizdə Bukinist mağazaları demək olar ki, yoxdur. Kitab Passajı, Kitab evi, Siyasi ədəbiyyat, Bədii ədəbiyyat, Texniki və təbiət elmləri kitab mağazalarının mövcudluğunu bir necə nəfər xatırlaya bilər. Biz kitabı unutmaq yolunu tutmuşuq, lakin buna baxmayaraq uşaqlara və gənclərə kitabı təlqin etməliyik. Ancaq necə? Gərək kitabdan baş çıxaraq ki, təlqin də edək! Kitabı sevək ki, onu sevdirək! Bütün ölkənin kitabsevərləri, birləşin və kitabı təbliğ edin!

Təsadüfi deyildir ki, Dünyada universitetlərin reytinqində əsas indikatorlardan biri kitabxanadır. Homo Legens-“Oxuyan İnsan” mənasını verir. Kitab vasitəsilə bəşəriyyətə böyük töhfələr verənlərin isimlərini saymaqla qurtarmaq mümkün deyil. Kitab bilik mənbəyi kimi hələ min illərlə öz dəyərini qoruyub saxlayacaq.

Kitab köməyimiz olsun…

Etibar Əliyev

Azərbaycan Milli Məclisinin VI çağırış deputatı